18 Yaşından Önce Sigortalılık: Annenin/Babanın İşyerlerindeki Kayıtların Hukuki Belirsizliği

Son dönemde 18 yaş altı sigortalılık süreleriyle ilgili haberler sosyal medya ve haber sitelerinde sıkça tartışılıyor. Kamuoyunda, “Benim sigorta başlangıcım iptal mi olur?”, “Emekliliğim tehlikeye girer mi?” ve “18 yaşından önceki çalışmalarım geçersiz sayılacak mı?” gibi sorular gündeme geliyor. Dünya Gazetesi yazarı ve SGK uzmanı Özgür Erdursun’un aktardığına göre söz konusu durum herkesi kapsamaz; 18 yaşından önce bir işyerinde çalışmış olanların sigortalılığıyla ilgili ortak bir iptal uygulaması bulunmuyor. Tartışma özellikle anne ya da babanın işyerinde çalıştığı durumlarda yoğunlaşıyor. Sorunun Kaynağı SGK’nın 2013/11 Sayılı Genelgesi

İlk olarak 2013/11 sayılı Genelge, anne veya babaya ait işyerinde küçüğün sigortalı sayılabilmesi için vasi katılımıyla yapılmış ve hakim onaylı bir hizmet sözleşmesinin gerektiğini belirtir. SGK, bu düzenlemeye dayanarak, bu şartlar sağlanmadığı durumlarda bazı sigortalılık bildirimlerini geçersiz sayabiliyor. Bu süreç, 20–30 yıl önce başlayan ve o dönemde bildirilen primlerin tahsil edildiği, hizmetlerin kayıt altına alındığı kişilerin emeklilik planlarını uzun vadede zorlayabiliyor.

EYT Hakkı ve Emeklilik Maaşları İçin Tehditler

Uygulamanın en önemli sonuçlarından biri EYT kapsamındaki sorunu tetikleyebilmesi. İlk sigorta girişi 8 Eylül 1999’dan önce anne ya da babanın işyerinde yapılmışsa ve SGK bu başlangıcı geçersiz sayarsa, ilk sigorta tarihi ileriye kayabilir ve kişi EYT kapsamında olmayabilir. Risk sadece sigorta başlangıcıyla sınırlı kalmıyor; bazı kişiler ikinci işyerlerinden yaptıkları başlangıçlarda, 18 yaşına kadar anne veya babasının işyerlerinde çalıştıkları için prim günlerinde eksiklik yaşayabilirler. Bu durumda toplam prim günleri azalabilir ve emeklilik şartları etkilenebilir; hatta bazıların bağlanmış emekli aylıkları yeniden değerlendirilebilir.

Mahkemelerin ve Yargıtay’ın Yaklaşımı

SGK’nın genelgesindeki şartlar çoğu zaman temel referans olsa da mahkemeler daha çok olayın özüne bakıyor. Fiili çalışmanın varlığını kanıtlayan kriterler arasında çalışma durumu, işyeri faaliyetleri, bordro ve ücret kayıtları, tanık beyanları ve dosya içindeki diğer deliller bulunuyor. Örneğin, 23 Şubat 2023 tarihli Yargıtay 10. Hukuk Dairesi kararı annesinin işi üzerinde 18 yaşından önce geçirilen süreleri fiili çalışma olarak kabul etmiş ve SGK’nın itirazını reddetmiştir. Kararda, çocukları korumayı amaçlayan kuralların çocuk aleyhine yorumlanamayacağı; çocuk yararına düzenlenmiş hakların daha sonra kişinin sosyal güvenlik hakkını boşa çıkaracak şekilde uygulanamayacağı belirtilmiştir.

İddiaların Kapsamı: Annenin/Babanın İşyerleriyle Sınırlı

Bugün için tartışma, 18 yaşından önce anne veya babanın işyerinde sigortalı olan kişilerle sınırlı kalıyor. Başka işyerlerinde çalışmış olanlar açısından endişe edilmeye değecek bir durum bulunmuyor. Ancak SGK’nın genelgesine rağmen konunun yargı önünde farklı değerlendirilebildiği görülüyor. Bu nedenle anne veya babasına ait işyerlerinde 18 yaşından önce sigortalı olarak çalışmış kişiler, hizmet kayıtlarını dikkatle inceletmeli ve olası inceleme ya da iptal durumunda haklarını yasal yollarla aramalıdır. Çünkü bazı durumlarda bu konu doğrudan emeklilik hakkını etkileyebilecek niteliktedir.