2025 Nobel Kimya Ödülü: Metal-Organik Çerçevelerin Geliştirilmesi Üzerine Krıtik Çalışmalar

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nin açıklamasına göre 2025 Nobel Kimya Ödülü, metal-organik çerçevelerin (MOF) geliştirilmesi konusundaki çabalarından dolayı üç bilim insanına verildi. Japon Susumu Kitagawa, Avustralyalı Richard Robson ve ABD’li Omar M. Yaghi, ödülü basın toplantısı sırasında tanıttı. Ödülle birlikte kazanılan buluşlar, MOF yapılarının moleküllerin rahatça girip çıkabildiği geniş aralıklara sahip olmalarını sağlıyor ve bu sayede çöl havasından su toplama, sudaki kirleticileri ayıklama, karbondioksiti yakalama ve hidrojen depolama gibi uygulamalara olanak tanıyor.

Geçmişe bakış 2024 Nobel Kimya Ödülü, bilgi-işlemsel protein tasarımı ve protein yapı tahmini konularındaki çalışmalarıyla David Baker, Demis Hassabis ve John Jumper’a verilmişti. 2025 Nobel Kimya Ödülü’nün sahiplerinin öz geçmişleri başlığı altında sunduğumuz biyografiler, ödül sahiplerinin kariyer yolunu özetliyor.

Susumu Kitagawa Kyoto’da 1951 yılında doğdu. Lisansını ve doktorasını Kyoto Üniversitesi’nde tamamladı (1975–1979). 1979’da Kindai Üniversitesi’nde yardımcı doçentlik, 1988’de doçentlik, 1992’de Tokyo Metropolitan Üniversitesi’nde inorganik kimya, 1998’de Kyoto Üniversitesi’nde sentetik kimya ve biyolojik kimya alanlarında profesörlük görevlerini üstlendi. 2007 yılında Entegre Hücre-Malzeme Bilimleri Enstitüsü’nün kurucularından biri olarak müdür yardımcısı olarak çalıştı.

Richard Robson 1937 yılında İngiltere’nin Glusburn kentinde dünyaya geldi. Oxford Üniversitesi’nde kimya lisansını tamamladıktan sonra 1962–1964 yıllarında California Institute of Technology, 1964–1965 yıllarında Stanford Üniversitesi’nde doktora sonrası çalışmalarını sürdürdü. 1966–1970 yıllarında Melbourne Üniversitesi’nde kimya bölümünde öğretim üyesi olarak kariyerine devam etti.

Omar M. Yaghi 1965 yılında Amman, Ürdün’de doğdu. Illinois Üniversitesi Urbana-Champaign’den kimya doktorası aldı ve Harvard Üniversitesi’nde doktora sonrası araştırma görevi yürüttü. Şu anda California Üniversitesi’nde profesör olan Yaghi, Berkeley Global Science Institute’nin kurucu direktörlüğünü de üstleniyor; bu kurum gelişmekte olan ülkelerde araştırma merkezleri kurmayı ve genç bilim insanlarına fırsatlar sağlamayı amaçlar.

Nobel Ödülleri hakkında genel bilgi Nobel Vakfı, Alfred Nobel’in vasiyetine dayanarak ölümünden sonra 1900 yılında kuruldu ve insanlığa katkı yapanlara ödüller sunar. Ödüller beş ana dalda verilir: fizik, kimya, edebiyat, barış ve tıp. Ek olarak, 1968 yılında ekonomi dalında da bir ödül verilmesi kararlaştırılmış ve ilk kez 1969’da sunulmuştur. Törenler her yıl 10 Aralık tarihinde, Nobel’in ölüm yıl dönümünde gerçekleştirilir. Törenler ayrıca savaşlar ve pandemiler nedeniyle bazı yıllarda iptal edilmiş ya da ertelenmiştir; Kovid-19 salgını nedeniyle 2020 ve 2021’de törenler yapılamamıştı.