Akaryakıt Sektöründe Kayıt Dışı Ekonomi ile Mücadele ve Yeni Düzenlemeler

Akaryakıt Sektöründe Kayıt Dışılıkla Mücadele

Bakanlık tarafından açıklanan vergi borçluları listesinde birçok akaryakıt firmasının yer alması, bu alandaki kayıt dışılığın önlenmesi amacıyla yürütülen mücadelenin ne kadar önemli olduğunu gözler önüne seriyor. Akaryakıt istasyonlarındaki pompalara ödeme kaydedici cihazların bağlanmasına ilişkin ilk düzenleme 2003 yılında yapılmıştı. Ancak zamanla bu önleme yönelik çeşitli suiistimallerin ortaya çıkması üzerine yeni tedbirler devreye alındı.

Başkanlık, öncelikle akaryakıt istasyonlarındaki ödeme kaydedici cihazların güvenlik düzeyini artırarak harekete geçti. Bu cihazlar, dışarıdan müdahale edilemeyen ve anlık bilgi paylaşımı gerçekleştirebilen yeni nesil pompa ödeme kaydedici cihazlarla değiştirildi. Böylece, cihazlara harici müdahalelerle yapılan hilelerin önüne geçildi ve akaryakıt istasyonlarında gerçekleştirilen tüm satışlara ait bilgiler anlık olarak Başkanlığa iletilmeye başlandı. Bu süreçte, akaryakıt piyasasına ait önemli yasal düzenlemeler de hayata geçirildi. Faturaların, malın teslim edildiği ya da hizmetin gerçekleştirildiği anda düzenlenmesi sağlandı.

Akaryakıt piyasasında faaliyet gösteren dağıtıcı ve bayilerden, ilk kez lisans alacaklar ve faaliyetlerine devam edenlerden teminat talep edilmeye başlandı. Teminat verilmediği takdirde faaliyetlerin durdurulmasına yönelik düzenlemeler yapıldı. Bu uygulama, sektörün mali açıdan daha sağlam bir yapıya kavuşturulmasına önemli ölçüde katkı sağladı. Bu adımlar neticesinde, 2018 yılında 120 civarında olan dağıtıcı lisansı sahibi sayısı 35'e düştü. Dışarıdan müdahalelerle satışların kayıt altına alınmasının engellenmesi, verilerin değiştirilmesi, silinmesi veya ilgili kurumlara yanlış bilgi gönderilmesi vergi kaçakçılığı suçu kapsamına alındı. Kayıt dışı satış girişimlerine karşı sistemlere yapılan müdahaleler ve kaçakçılık fiilleri olarak tanımlandı ve bu fiiller için 3 yıldan 8 yıla kadar hapis cezası getirilmesi düzenlendi.

Bu çerçevede, lisansın iptal edilmesi, geçici durdurma kararı verilmesi ve bu kapsamda verilen idari para cezasının ödenmemesi durumunda lisansa konu tesis için yeni lisans verilmemesi yönünde düzenlemelere gidildi.

Lisans başvurusu, tadili veya süre uzatım taleplerinin yerine getirilmesi için, Sosyal Güvenlik Kurumu'na vadesi geçmiş prim ve idari para cezası borcu ile vergi dairelerine vadesi geçmiş borcu olmayanlara başvuru hakkı tanındı. Böylece, prim, idari para cezası veya vergi borcu olanların başvuru ve taleplerinin yalnızca borçlarının ödenmesi durumunda yerine getirilmesi sağlandı. Dağıtıcıların aldıkları akaryakıtı başka bir dağıtıcıya satması da yasaklandı. Ayrıca, sektöre faturanın malın teslim edildiği anda düzenlenmesi zorunluluğu getirildi. Akaryakıt piyasasına ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) da önemli tedbirler aldı. Bayi denetim sisteminin kurulması, uygulanması, bakım ve onarımı için başvuruda bulunan tüzel kişilere Kurum tarafından yetkilendirme yapıldı. Saha denetimleri aracılığıyla sektör yakından takip edilmektedir. Bu yılın 10 ayında akaryakıt ve LPG istasyonlarında 4 bin 475 mükellef ile 53 bin 396 pompadaki 293 bin 966 tabanca denetlendi.

Gelir İdaresi Başkanlığı, akaryakıt alımı sırasında taşıtların plaka bilgilerinin yeni nesil pompa ödeme kaydedici cihazlara otomatik olarak iletilecek Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi (UTTS) ile ilgili düzenlemeler yaptı. Bu sistem sayesinde, akaryakıt alımı gerçekleştirecek taşıtların plakaları elle yazılmadan, sistem kapsamındaki bileşenler ile ödeme kaydedici cihazlara otomatik olarak yansıyacak ve yakıt alan taşıttan başka bir taşıtın plakasına fiş düzenlenmesi engellenecek. Sistem, vergi mükelleflerinin işte kullandıkları taşıtlar için yapılacak akaryakıt ve LPG alımlarında 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren zorunlu olacak. Ayrıca, 1 Temmuz 2025 tarihinden itibaren ilk kez iktisap edilecek sıfır taşıtlar, kayıt ve tescil işleminin ardından bir ay içerisinde özel taşıt tanıma sistemi kullanan taşıtlar da 30 Haziran 2025 tarihine kadar UTTS kapsamına dahil edilecektir.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, akaryakıt piyasasında rekabet eşitliğinin sağlanması ve kayıt dışı ekonomiyle etkin bir şekilde mücadele edilmesi amacıyla birçok düzenleme ve çalışmanın hayata geçirildiğini belirtti. Şimşek, "Yapılan tüm bu çalışmalar sonucunda akaryakıt piyasasındaki suistimaller ve kanuna aykırı fiiller büyük ölçüde önlendi. Son olarak, kısa süre içinde Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi'nin devreye alınmasıyla elle plaka girişi ve bu sayede usulsüz akaryakıt fişi düzenlenmesinin engellenmesi, akaryakıt istasyonlarındaki vergi kaybının önlenmesi için önemli bir adım atılmış olacaktır." dedi. Uygulama kapsamına girecek tüm kesimlere yönelik hatırlatmalarda bulunan Şimşek, "Akaryakıt istasyonu işleten mükelleflerin, yıl sonuna kadar en az bir pompa ünitesini sisteme uyumlu hale getirmeleri gerekiyor. Akaryakıt istasyonlarının, bu sistemin kurulması ve işletilmesi sürecinde gereken her türlü desteği vermeleri büyük önem taşıyor. Sistem kapsamında yapılmış bağlantıların korunması ve sistemin sürekli çevrimiçi bağlantılı olmasının sorumluluğu, akaryakıt istasyonu işleten mükellefe aittir." ifadelerini kullandı.