Ayçiçeği Üreticilerinin Sorunları ve Beklentileri

Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, ayçiçeği üreticilerinin karşılaştığı zorluklar ve beklentiler hakkında bir basın açıklaması gerçekleştirdi. Bayraktar, “Akdeniz Bölgesi’nde ayçiçeği hasadı başladı, ancak çiftçilerimiz beklediği verimi alamıyor” diyerek, üreticilerin yeterli geliri elde edemediğini ve tüketicilerin ise ayçiçeği yağını yüksek fiyatlarla almak zorunda kaldığını ifade etti. Ayrıca, önümüzdeki üretim sezonunda bazı ürünlerde yapılacak olan planlamada ayçiçeğinin mutlaka yer alması gerektiğinin altını çizdi.

Ayçiçeğinin Ekonomik Önemi

Bayraktar, “Ayçiçeği, ülkemiz ekonomisi açısından son derece önemli bir yere sahiptir. Tohumları %40-45 oranında yağ içermekte olup, sıvı yağ tüketimimizin %80’i ayçiçeğinden elde ediliyor. Ayrıca, küspesinin içerdiği %30-40 oranındaki protein ile hayvan beslemesinde değerli bir yem olarak kullanılmaktadır” dedi. Bayraktar, açıklamalarını şu şekilde sürdürdü:

'Yeterlilik Oranımız Son Yıllarda Düşüyor'

Bu yıl, ayçiçeği üretiminin yoğun olarak gerçekleştirildiği illerde bahar aylarında çiftçiler beklediği yağışı alamadı. Yaz mevsiminde sıcaklıklar mevsim normallerinin üzerinde seyretti. Haziran ayı, son 53 yılın en sıcak haziranı olarak kaydedildi. Artan aşırı sıcaklıklar, birçok üründe olduğu gibi ayçiçeğinde de verim kaybına yol açtı. Bu durum, çiftçilerin ayçiçeğinden beklediği verimi elde edememesine neden oldu.

Ülkemizde tüm bu çabalara rağmen ayçiçeği üretimi istenilen seviyede artırılamıyor. Artan nüfusla birlikte kişi başı tüketim de yıllar içinde yükseliyor. 2022/2023 döneminde kişi başı tüketim 56.5 kilogram ile son 20 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. 2022 yılına kadar artan üretime rağmen, 2015 yılında %79 olan yeterlilik oranımız %51’e geriledi. Bu durum, ayçiçeği üretimimizin ülke ihtiyacını karşılamada yetersiz kalması nedeniyle ithalat yoluyla karşılanmak zorunda kalındığını gösteriyor. Türkiye, ayçiçeği ithalatında başlıca ülkeler arasında yer alıyor.

'İlk 5 Ayda Ayçiçeği İçin Ödenen Döviz 892 Milyon Dolar'

Bayraktar, ayçiçeği tohumu, yağı ve küspesi için 2023 yılında toplamda 2 milyar 67 milyon dolar döviz ödendiğini belirtti. Son 5 yılda ayçiçeği tohumu, yağı ve küspesi için ödenen bedelin %117 oranında arttığını vurguladı. 2024 yılına ait 5 aylık verilerde ise 892 milyon 766 bin dolar tutarında ithalat yapıldığı görülüyor.

Ayçiçeği fiyatları, üreticilerin refahı açısından son derece önemli. Aynı zamanda, ayçiçeği üretiminin istenen düzeyde artması da bir o kadar kritik bir konudur. Artan maliyetler ve azalan verimle birlikte çiftçiler, yeterli geliri elde edebilmek adına uygun fiyatların oluşmasını bekliyor. Çukobirlik, 2024/2025 kampanya dönemi için yağlık ayçiçeği alım fiyatını %24.4 oranında artırarak brüt kilo başına 15 lira 30 kuruş olarak açıkladı. Ancak, üreticiler bu fiyatı artan maliyetler karşısında yetersiz buluyor.

Başta Trakyabirlik olmak üzere, Karadenizbirlik ve Tarım Kredi Kooperatifleri gibi alıcı kurumların ayçiçeği alım fiyatlarını belirlerken artan girdi maliyetleri, enflasyon oranı ve üreticilerin kârını da göz önüne alması gerekiyor. Ülkemizde ayçiçeği üretimini artırmak ve temel tüketim maddesi olan yağda ithalata bağımlılığı azaltmak için üretmeye istekli çiftçiler mevcut. Yeter ki çiftçiler, ürettiği ayçiçeğinden yeterli geliri elde edebilsin.

'Üretici Yeterli Geliri Elde Edemiyor, Tüketici Pahalı Tüketiyor'

Son iki yılda ayçiçeği üretici fiyatları, maliyet seviyelerinde kalmış durumda. Çiftçiler, yüksek girdi maliyetlerini karşılayarak üretimlerini sürdürmekte zorlanırken, tüketiciler de uygun fiyatla yağ almakta zorluk yaşıyor. Yaptığımız üretici market fiyat çalışmalarında, yağ fiyatlarında son yıllarda ciddi artışlar gözlemleniyor. 2024 yılı Ocak ayında ayçiçek yağı litre fiyatı 58 lira iken, Haziran ayında %15 artarak litre fiyatı 67 liraya çıkmış durumda. 2024 yılı Haziran ayında, son bir yıl içinde %47'lik bir artış yaşandı.

Halkın en çok tükettiği yağ olan ayçiçek yağında görülen bu fiyat artışını kontrol edebilmek ve dışa bağımlılığı azaltmak için ayçiçeği üretimini artırmamız şart. Unutulmamalıdır ki, üretim olmadan tüketim gerçekleşemez.

'Üretim Planlaması Yapılmalı'

Üreticiler, yüksek girdi fiyatlarıyla üretim yapmaya devam ediyor. Haziran ayı itibarıyla girdi fiyatları incelendiğinde; mazot fiyatları yıllık %78.5, gübre fiyatları %51 ve tarım ilacı fiyatları %58 oranında artış göstermiştir. Bu maliyet yükü altında çalışan çiftçilerimizin emeğinin karşılığını alması büyük önem taşımaktadır. Önümüzdeki üretim sezonunda bazı ürünlerde başlayacak olan üretim planlamasında ayçiçeği mutlaka yer almalıdır. Ayçiçeği üreticilerine, üretim izni verilecek il ve ilçelerde fiyat ve pazarlama garantisi sağlanmalı, destek miktarları planlama öncesinde açıklanmalıdır.

Ayçiçeği için verilen prim, gübre ve mazot destekleri de üreticiler açısından büyük önem arz etmektedir. Desteklerin, en az girdi enflasyonu oranında artırılması gerekmektedir. Ülke içi üretimin korunması ve artırılması için ayçiçeği ve ürünlerinde gümrük vergi oranları yıl boyunca yüksek tutulmalıdır. Üreticilerimizin alın terinin karşılığını aldığı bir sezon olması en büyük temennimizdir.