Bir saç teli tarihi değiştirdi

İnkalar, sayısal verileri saklamak için düğümlü iplerden oluşan khipu adı verilen bir sistemi kullanıyordu. Bu cihazlar, ana bir ipten çıkan çok sayıda sarkan ip ile kurulu olup, düğüm sayısı, konumu ve iplerin renkleriyle bilgi kodluyordu. Nadiren de olsa khipuların üzerinde, onları yapan kişinin simgesi olarak bir insan saçı bulunuyordu. Araştırmacılar, And Dağları’ndaki eski kültürlerde saçın ritüel olarak güçlü bir anlam taşıdığını ve sahibini temsil eden bir işaret olarak düşünüldüğünü belirtiyor. Saçın khipuya sarılması, bir tür imza olarak değerlendiriliyor.

BİR SAÇ TELİ TARİHİ DEĞİŞİYOR Şimdiki kaynaklar, sömürge dönemi İspanyol kayıtlarında khipuların yalnızca erkek bürokratlar tarafından üretildiğini iddia ediyordu. Ancak 19. ve 20. yüzyıla ait gözlemler, khipu üretiminin Andlı köylüler, çiftçi kadınlar ve işçiler arasında da varlığını sürdürdüğünü gösteriyor. Bu özel khipu, belgesiz bir şekilde bir Alman müzayedesinde bulunmuş ve daha sonra yapılan testlerle 1498 yılına tarihlendi. Ana ipi yaklaşık 104 santimetre uzunluğunda olan bu khipu, bükülmüş insan saçıyla yapılmıştı. Araştırmacılar, saçı temsil eden uzunluğun yaklaşık sekiz yıllık saç büyümeye denk geldiğini belirtiyorlar.

Gelişmiş kimyasal analizlerle saç örneğindeki karbon, azot ve kükürt oranları incelendiğinde, bu khipuyu yapan kişinin beslenme alışkanlıklarının da ortaya çıktığı görülüyor. Sonuçlar, bu kişinin et ve mısırla beslenen bir bürokrat olmadığını; daha çok yumrulu bitkiler ve yeşillikler tüketen sıradan bir halk bireyi olduğunu gösteriyor. Ayrıca saçtaki oksijen ve hidrojen değerleri de değerlendirildiğinde, bu kişinin güney Peru’nun bugünkü bölgeleri ya da kuzey Şili’nin çevresinde yaşamış, düşük rütbeli bir İnka vatandaşı olduğu öne sürülüyor. Bu bulgular, khipuların yalnızca elitler tarafından üretildiğine dair önceki varsayımların aksine, halk tarafından da üretilebileceğini güçlü biçimde destekliyor.