Demans riskini yüzde 45 oranında azaltmak mümkün! Nörolog açıkladı: Beyni korumanın 5 şaşırtıcı yolu

Yaşam tarzımızda yapacağımız bazı temel ve sürdürülebilir değişikliklerle, dünya genelinde milyonlarca bireyin karşılaştığı demans riskini %45’e varan oranlarda azaltmak mümkün hale geliyor. Sosyal medyada Dr. Bing olarak tanınan ve nöroloji alanında uzman olan Baibing Cheng, beynimizi uzun vadede korumanın bilimsel temellere dayanan ve şaşırtıcı etkileri olan 5 pratik yolunu bizlerle paylaştı. Dünya çapında 50 milyondan fazla insanı etkileyen ve 65 yaş üzeri bireylerde bağımsız yaşam kabiliyetinin azalmasının başlıca nedeni olan demans, hafıza, dil ve muhakeme gibi bilişsel fonksiyonlarda ilerleyici bir gerileme ile kendini gösteriyor. Alzheimer hastalığı, bu vakaların yaklaşık %70’ini oluşturan en yaygın formdur. Ancak bilim dünyası, bu hastalığın önlenebilir risk faktörleriyle ilgili umut verici gelişmeler kaydetmektedir. The Lancet dergisinin 2024 yılında yayımladığı kapsamlı araştırma sonuçlarına göre, demans vakalarının yaklaşık %45’lik kısmı, önlenebilir risk faktörlerine bağlıdır. Baibing Cheng, bu gerçeğin altını çizerek, beyin sağlığını korumak ve demansı önlemek adına herkesin uygulayabileceği 5 temel adımı şöyle sıralıyor:

1. Rutinin dışına çıkın: Beyninize yeni görevler verin

Dr. Cheng, “Sadece bulmaca çözmek veya satranç oynamak gibi alışkanlıklar faydalı olsa da, bunlar yeterli değildir” diyerek, beynin kendisini yeni ve zorlayıcı aktivitelerle beslemesi gerektiğinin altını çiziyor. Yeni bir dil öğrenmek, enstrüman çalmayı denemek veya farklı bir hobiyi keşfetmek gibi zihinsel uyarıcılar, nörolojide "bilişsel rezerv" olarak adlandırılan kapasiteyi güçlendirir. Bu rezerv, yaşla birlikte ortaya çıkan bilişsel kayıpları geciktirir ve demans belirtilerinin görünümünü yavaşlatır. Aynı zamanda, beynin yeni sinirsel bağlantılar kurmasını teşvik ederek, nöroplastikliği artırır ve beynin dayanıklılığını destekler.

2. Göz ardı edilen risk: İşitmenizi kontrol ettirin

Çok az kişinin bilmediği, ancak The Lancet’in 2023 yılında yayınlanan çalışmasıyla doğrulanmış olan önemli bir gerçek var: düzeltilmemiş işitme kaybı, demans riskini artıran en önemli değiştirilebilir faktörlerden biridir. İşitme kaybı yaşayan kişilerde, beyin sesleri algılamak ve anlamlandırmak için daha fazla çaba sarf etmek zorunda kalır. Bu ek efor, hafıza ve düşünme gibi diğer bilişsel fonksiyonların kullanılmasını engeller ve zamanla belirli beyin bölgelerinin küçülmesine neden olur. Dr. Cheng, özellikle 60 yaş ve üzerindekilerin düzenli olarak işitme testi yaptırması ve gerekirse işitme cihazı kullanmaktan çekinmemesi gerektiğine vurgu yapıyor.

3. Beynin temizlik saati: Kaliteli uykunun gücü

Derin uyku evresi, beynin kendini temizlemesi ve toksik proteinleri atması için kritik bir süreçtir. Alzheimer hastalığıyla ilişkili beta-amiloid gibi zararlı proteinler, bu uyku sırasında beyinden uzaklaştırılır. Kalitesiz uyku ise bu temizleme mekanizmasını engeller ve zararlı maddelerin birikmesine zemin hazırlar. Dr. Cheng, “Geceleri horluyor veya nefesiniz kesiliyorsa, mutlaka uyku apnesi testi yaptırmalısınız. Bu, düşündüğünüzden çok daha ciddi bir sorun olabilir” diyerek, uyku sağlığının önemine dikkat çekiyor.

4. Sosyal izolasyona dikkat: Bağlantıda kalın

Sosyal izolasyonun, beyin sağlığı üzerinde doğrudan ve bilimsel olarak kanıtlanmış olumsuz etkileri vardır. Düzenli sosyal etkileşimlerin olmaması, karar verme, problem çözme ve çalışma belleği gibi kritik fonksiyonları yöneten prefrontal korteksin daha hızlı zayıflamasına neden olur. Dr. Cheng, “Yüzlerce arkadaşınız olmasına gerek yok, fakat sevdiklerinizle, komşularınızla veya toplum içindeki aktivitelerle sürekli ve anlamlı bağlar kurmak çok önemlidir” şeklinde uyarıda bulunuyor.

5. Ruh sağlığınızı koruyun

Yüksek kaygı seviyeleri, kronik stres ve depresyon gibi psikolojik sorunlar, beynin ciddi şekilde zarar görmesine yol açar. Bu durumlar, beyin iltihabını artırır, özellikle hipokampus gibi hafıza merkezlerinin boyutunu küçültür ve uyku düzenini olumsuz etkiler. Dr. Cheng, “Ruh sağlığını korumak, belki de en önemli adımdır” diyerek, terapi, düzenli egzersiz ve gerekirse ilaç tedavisi gibi yöntemlerle bu sorunların üstesinden gelmenin, demansa karşı alınacak en güçlü önlemlerden biri olduğunu vurguluyor.