Devletin Kasasından Çıkmayan Yatırımlar: Köprü, Otoyol ve Şehir Hastanelerinde Garantiler

Devletin bütçesinden kullanılan garantiler ve geçiş ödemleri, yap-işlet-devret ile yürütülen altyapı projelerinde önemli ölçüde kamu kaynağına yük bindirdi. 8 yıl süresince 22 şehir hastaneleri için yapılan ödemeler 327 milyar 600 milyon liraya ulaştı; köprü ve otoyollarda ise geçiş garantisi kapsamında verilen ödemeler 282 milyar lirayı buldu.

Erdoğan’ın açıklamaları bu projelerin “devlet kasasından tek kuruş çıkmadan” gerçekleştirildiğini savunsa da resmi rakamlar farklı bir tablo gösteriyor. 25 Mart 2016’da “Devletin kasasından 1 kuruş çıkmadan yapılmış olan projelerdir” ifadesiyle başlayan serüven, 14 Haziran 2018’de kamu-özel ortaklığı ile para bulunmasının büyük ölçüde özel firmalar tarafından sağlaması gerektiğini vurguluyor.

İstanbul-İzmir otoyolu örneğinde, yatırım tutarının 11 milyar dolar olduğu ve devletin kasasından herhangi bir ödeme yapılmadığı iddia edildi. Ancak bu tür ifadeler, proje kapsamında verilen garantiler ve yükümlülüklerle ilgili tartışmaları da beraberinde getiriyor. Ekonomistin “para saçmayı sürdürecek” diye nitelendirdiği bu süreçte KÖİ projelerinin finansmanı üzerine konuşmalar sürdü.

Geçiş garantisi ödemelerinin yıllık dağılımı şu şekilde gerçekleşti: 2017’de 1.1 milyar TL, 2018’de 3.4 milyar TL, 2019’da 5.1 milyar TL, 2020’de 10.1 milyar TL, 2021’de 14.2 milyar TL, 2022’de 36.3 milyar TL, 2023’te 56.8 milyar TL, ve 2024’te 60.3 milyar TL. 2025 için ise 95 milyar TL ödenmesi öngörülüyor; önümüzdeki iki yıl için toplamda 515.7 milyar TL’lik bir yük bekleniyor.

Şehir hastaneleri için yapılan ödemeler ise zaman içinde arttı ve birkaç yılın ardından zirve yaptı. 2018’de 3.4 milyar TL, 2019’da 5.1 milyar TL, 2020’de 10.1 milyar TL, 2021’da 14.2 milyar TL, 2022’de 36.4 milyar TL, 2023’te 56.8 milyar TL, 2024’te 90.5 milyar TL ve 2025’te 111.1 milyar TL olarak gerçekleşti. Böylece 8 yılda garanti adı altında firmalara ödenen toplam miktar 327 milyar 600 milyon TL olarak kayıtlara geçti. Gelecek üç yıl için 2026’da 136 milyar, 2027’de 149 milyar ve 2028’de 159 milyar TL olacağı öngörülüyor.