Dislipidemi: Nedenleri, Damar Hastalıkları ile İlişkisi ve Önlenmesi
Dislipidemi ve Nedenleri
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Alper Sönmez, dislipideminin temel nedenleri arasında sağlıksız beslenme ve hareketsiz yaşam tarzının öneminin altını çizmektedir. Prof. Dr. Sönmez, dislipidemi ile ilgili şu bilgileri paylaşmaktadır:
- Lipidleri Taşıyan Moleküller: Lipidleri taşıyan moleküllerin (lipoproteinlerin) karaciğer ve diğer dokular tarafından dolaşımdan yeterince temizlenmemesi, dislipidemiye yol açan en yaygın genetik nedenlerden biridir. Bu durum, kalıtımsal olarak anne veya babadan çocuklara geçebilir.
- Yüksek Kolesterol Düzeyleri: Yüksek kolesterol düzeyleri, bazı ailelerde genç yaşta kardiyovasküler olayların veya ölümlerin sık görülmesine neden olabilir.
- Beslenme Alışkanlıkları: Doymuş yağ ve trans yağ içeren yiyeceklerin (hızlı atıştırmalıklar, paketlenmiş gıdalar gibi) aşırı tüketimi, kan yağlarının yükselmesine sebep olabilir. Ayrıca, yeterli bitkisel lif alımının olmaması da bu durumu olumsuz etkiler.
- Fiziksel Aktivite: Yetersiz fiziksel aktivite, lipid metabolizmasını olumsuz etkileyerek dolaşımdaki lipidlerin artmasına ve işlevlerinin bozulmasına yol açar.
- Diğer Nedenler: Obezite, Tip-2 diyabet, hipotiroidi, böbrek hastalıkları, karaciğer ve safra yolları hastalıkları ile sıkça kullanılan bazı ilaçlar da dislipidemiye neden olabilmektedir.
- Yaş Faktörü: Çocukluk döneminde genellikle normal olan kan yağları, yaş ilerledikçe yükselme eğilimindedir. Bu durum, dolaşımdaki lipoproteinleri temizleyen karaciğerdeki alıcıların yaşla birlikte işlevlerinin azalması ile ilişkilidir.
Damar Hastalıkları ve Dislipidemi
Dislipideminin damar hastalıklarına yol açma potansiyelini vurgulayan Prof. Dr. Sönmez, şöyle devam etmektedir:
- Ateroskleroz Riski: Dislipidemi, damar sertliğine (ateroskleroz) yol açarak kalbi besleyen büyük damarların, beyin damarlarının veya bacak damarlarının genç yaşlarda tıkanmasına neden olabilir.
- Toplumsal Veriler: Dislipidemi, damar sertliği ve buna bağlı hastalıkları %30-35 oranında artırmaktadır. Eğer bireylerde damar sertliğine neden olan diğer risk faktörleri (sigara içimi, obezite, diyabet, hipertansiyon vb.) mevcutsa, durum daha hızlı ilerlemekte ve kalp krizi veya inme gibi olumsuz sonuçlar daha sık görülmektedir.
- Beyin Üzerindeki Etkiler: Dislipidemi, beyin damarlarında tıkanıklık yaparak inmeye neden olabileceği gibi, hafıza, dikkat ve konsantrasyon bozuklukları, vasküler demans ve Alzheimer hastalığı riskinde artış gibi olumsuz etkilere de yol açabilir.
Dislipidemi Önlenebilir mi?
Sağlıklı beslenme ve yeterli fiziksel aktivitenin yaygınlaştırılmasının dislipideminin önlenmesi açısından toplumsal olarak önemli bir adım olduğunun altını çizen Sönmez, şu noktalara dikkat çekmektedir:
- Erken Tanı ve Tedavi: Dislipidemi, erken tanınabilen ve tedavisi kolay bir metabolik hastalıktır. Türkiye, dünyada genetik geçişli lipid yüksekliklerinin en sık görüldüğü ülkelerden birisidir.
- Kolesterol Düzeyleri: Ülkemizde yaklaşık 20 erişkinden birinin kolesterol düzeyleri, tedavi gerektirecek kadar yüksektir. Yaklaşık 160 erişkinden biri, 'Ailesel Hiperkolesterolemi' adını verdiğimiz genetik geçişli dislipidemi kriterlerini karşılamaktadır.
- Lipid Profilinin Ölçümü: Dislipideminiz olup olmadığını anlamak için lipid profilinizi en az bir defa ölçtürmeli ve tespit edilen sonuçları doktorunuzla birlikte değerlendirmelisiniz. Hastalıkları tedavi etmenin en etkili yolu, onları önlemektir.
- Kardiyovasküler Hastalıkların Önlenmesi: Dislipidemi tespit edilip zamanında müdahale edildiğinde, kardiyovasküler hastalıkların gelişmesini önlemek mümkündür.