Emeklilikte Yaşa Takılanlar ve Türkiye’nin Emeklilik Sistemi

Emeklilikte Yaşa Takılanlar: Türkiye’nin Emeklilik Sistemi Üzerine Bir Değerlendirme

Türkiye’de "Emeklilikte yaşa takılanlar" (EYT) kavramı son yıllarda önemli bir tartışma konusu haline geldi. Ancak, bu kavramı geliştirip erken aylık bağlatma yolunu açmak, emeklilik sisteminin mantığına terstir ve eşine az rastlanan bir uygulamadır. Emeklilik sistemi, "hizmet-külfet" ilkesine dayanmaktadır ve bu sistem "yaş, yıl ve gün sayısı" üzerine kuruludur. Avrupa'da emeklilik için, belirli gün ve yılını dolduran bireyler, özel koşullar dışında, yalnızca emeklilik yaşı geldiklerinde aylığa hak kazanır.

Her Yıl İki Ay Yaş Uzuyor

Almanya’da emeklilik yaşı kademeli olarak 65’ten 67’ye çıkarılmaktadır. Bu sürecin daha da uzatılması gündemde. Kesintisiz standart yaşlılık aylığı sınırı 2031 yılına kadar 67 olarak belirlenmiştir ve 1947 doğumlulardan başlayarak, 2023 yılına kadar her yıl bir ay artırılmıştır. Örneğin, 1956 doğumlular, 65 yaş ve 10 ay üzerinden emekli olabilecektir. 2024 yılından itibaren ise yaş sınırı, 1959 doğumlulardan başlamak üzere her yıl 2’şer ay ileri atılacaktır. Daha önce 45 yıllık çalışma süresini doldurmuş olan bireyler de 63 yaşında emekli olabileceklerdir. Ancak, emeklilikte yaşa takılma gerekçesiyle sistemde bir değişiklik yapılmamaktadır; bu durum, sisteme ödenen paralar karşılığında aylık bağlanması için yaşın beklenmesini zorunlu kılmaktadır. Avrupa'da emeklilik yaşı düşmemekte, aksine giderek artan bir emeklilik yaşı sistemi uygulanmaktadır.

Emeklilik Kasıları Kendi Çarkıyla İşliyor

Emeklilik kasaları, siyasetten bağımsız bir şekilde, kendi aktueryal dengeleri üzerinden işlemektedir. Yani, yatırılan paraların değerlendirilip ileride şahsa emekli aylığı olarak ödenmesi esas alınmaktadır. Bu nedenle, Avrupa’daki emeklilik kasaları çoğunlukla kendi çarklarıyla dönmektedir. Sistem zora girdiğinde, çalışanların ödedikleri primler artırılmakta veya emeklilik yaşı ileri atılmaktadır. Ayrıca, çalışanların emeklilik primlerinin ödenmemesi ya da geciktirilmesi durumunda cezai yaptırımlar uygulanmaktadır. Bu durum, yalnızca mali bir sorun değil, aynı zamanda ceza hukuku açısından da suç teşkil etmekte ve ağır hapis cezaları gerektirebilmektedir.

İki Yıl Önceden Emekliye Kesinti Var

Almanya’da 35 yıl çalışarak tam aylığa hak kazanılabilmektedir, ancak yine de emeklilik yaşının beklenmesi gerekmektedir. En erken emeklilik yaşı 63 olarak belirlenmiş olup, 35 yıllık çalışma süresine rağmen birkaç yıl erken emeklilik durumunda her yıl maaştan %3,6 oranında kesinti yapılmaktadır. Madenciler, malulen emekli olanlar veya çalışanların vefatı halinde dul ve yetim aylıkları için özel şartlar bulunmaktadır; ancak bu durumlarda da yaş sınırı belirlenen miktarın altına çekilememektedir. Avrupa Birliği’nde emekli aylığı bağlama yaşı ortalama 66,7 yıl olarak belirlenmiştir ve bu rakam, 2022’den önce ortalama 64,7 idi.

AB’de Durum ve Türkiye

Almanya’da emeklilik yaşında kadın-erkek ayrımı çok azdır. Bazı Avrupa ülkelerinde ise kadınlar ortalama 1 yıl daha erken emekli olabilmektedir. Norveç’te emekli olup aylık bağlatma yaşı ortalaması 64,9 iken; Hollanda’da 63,9, Almanya’da 63,1, Danimarka’da 63,8, İngiltere’de 63,7 ve Finlandiya’da ise 63’tür. Türkiye’de ise EYT öncesinde aylık bağlatma yaşı erkeklerde 60,7, kadınlarda 59,3 olarak belirlenmişti. Emeklilikte yaşa takılma sistemi hayata geçirildiğinde ve ardından erken emeklilik uygulaması başladığında, emeklilik yaşı ortalama olarak düşmüş ve birçok kişi, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun aktueryal dengesini bozacak şekilde aylığa hak kazanmıştır. Bu durum, hem emeklilik sisteminin sürdürülebilirliğini tehdit etmekte hem de toplumun çalışan kesiminin üzerindeki yükü artırmaktadır.