Gizemli Kara Delik Enerji Patlaması: Yıllarca Süregelen TDE Olayında Olağanüstü Işık ve Dalgalar

Kara delikten çıkan enerji akışının, Star Wars evrenindeki Ölüm Yıldızı’nın üretebileceğinden kat-üstü bir seviyeye ulaştığı hesaplandı: mevcut enerji, en az bir trilyon ile muhtemelen 100 trilyon kat arttı. Bu süreç, bir yıldızın kara deliğe çok yaklaşmasıyla başlayan bir tidal disruption event (TDE) olarak tanımlanıyor ve olayın kökenleri 2018 yılına kadar uzanıyor. Dünya’dan 665 milyon ışık yılı uzaktaki bir galaksideki bu kara delik, küçük bir yıldızı parçalayarak süreci başlattı ve bu parçalanmanın ardından meydana gelen enerji salınımı, beklenenin ötesinde uzun bir periyotta yükseldi.

Gökbilimciler için nadir görülen bu tür olaylarda, yıldızlar kara deliklerinin güçlü çekiminden dolayı aşırı uzama ve incelme yaşayabilirler; ancak bu olayda yutulan maddenin uzay boşluğuna yeniden savrulmasıyla oluşan akışlar genelde hızlı bir şekilde gelişir. Bu olayda ise yutulma sonrası yıllar boyunca enerji üretiminin bu denli kuvvetli ve istikrarlı biçimde artması şaşkınlık uyandırdı.

Araştırmalar, kara delikten çıkan radyo dalgası yayılımının, başlangıçtaki gözlemlerin ardından yaklaşık üç yıl içinde hızla güçlendiğini gösteriyor. Son veriler, mevcut enerjinin son birkaç yılda keskin biçimde artarak şu ana dek görülen en parlak radyo- kaynaklı TDE’lerden biri hâline geldiğini işaret ediyor. Ekip, akışın önümüzdeki dönemde zirve yapmadan da yoğunlaşmaya devam edebileceğini öne sürüyor.

Oregon Üniversitesinden astrofizikçi Yvette Cendes, bu olayın ifade ettiği olağanüstü durumu vurguladı: uzun süreli ve artış gösteren bir enerji yayımlanması, benzer bir örneğin nadir görüldüğünü gösteriyor. Olay AT2018hyz olarak kayda geçerken ekip arasında “Jetty McJetface” olarak da anılıyor. Araştırmacılar, kara delikten yayılan enerjinin bir gama ışını patlamasıyla karşılaştırılabilir düzeyde olduğunu ve evrenin şimdiye kadar tespit edilen en güçlü tekil olaylarından biri olma potansiyelini taşıdığını belirtiyorlar. Gökbilimciler, kara deliklerin genellikle 'dağınık yiyiciler' olarak tanımlanmasını sürdürse de bu olayda maddenin bazı kısımları yeniden uzaya saçılırken, akışın yıllar süren bir evrim geçirmesi dikkat çekici bir farklılık yarattı.

Ekip, ilerleyen yıllarda da kaynağı daha yakından izlemeye devam etmeyi planlıyor. 2022’de olayın alışılmadık bir seyir izlediğini duyuran Harvard Üniversitesi ortak yazarı Edo Berger, ilk üç yıl radyo dalgalarında sessizlik yaşandığını, ancak sonradan şimdiye kadar gözlenen en parlak radyo kaynaklı TDE’lerden birine dönüştüğünü ifade etmişti. Güncel bulgular ise Astrophysical Journal’da yayımlandı.