İtalya, Macaristan ve Slovakya’nın Hukukun Üstünlüğü Raporu’ndaki Durumu

Son yıllarda liderlik yarışında sağ partilerin öne çıktığı İtalya, Macaristan ve Slovakya, Avrupa Komisyonu tarafından dikkatle izleniyor. Bu üç ülkede yolsuzlukların etkin bir şekilde kovuşturulması, yargı sisteminin bağımsızlığı ve gazetecilerin güvenliği konusundaki demokratik standartların düşmesi devam ederken, Avrupa Komisyonu'nun eleştirileri bu ülkelerin gündeminde. Avrupa Birliği (AB) üyeleri arasında her yıl yayınlanan Hukukun Üstünlüğü Raporu'nun 2024 yılı verilerine göre, bu üç ülke olumsuz bir performans sergileyerek raporda öne çıkıyor.

Euronews'ten Jorge Liboreiro'nun haberine göre, kapsamlı rapor tüm üye ülkeleri inceleyerek, eksikliklerin giderilmesi ve boşlukların kapatılması için çeşitli tavsiyeler sunuyor.

Avrupa Komisyonu'nun değerler ve şeffaflıktan sorumlu Başkan Yardımcısı Vera Jourová, çarşamba günü yaptığı açıklamada, hukukun üstünlüğünü korumanın "sürekli bir iş" olduğunu belirterek, "Hala daha fazla eyleme ihtiyaç olduğunu görüyoruz" dedi. Raporun, "ne kimseyi isimlendirmek ne de utandırmak ya da övmek" amacı gütmediğini ifade eden Jourová, bu raporu diyaloğu teşvik etmek ve farkındalığı artırmak için "önleyici bir araç" olarak tanımladı.

Rapor, AB normlarından uzaklaştığı düşünülen ülkeleri mercek altına alıyor. Örneğin, İtalya'dan, medyanın uygun bir şekilde finanse edilmesi, gazetecilerin mesleki gizliliğinin korunması ve hakaretle ilgili düzenlemelerin yapılması için daha fazla çaba göstermesi bekleniyor. Avrupa Komisyonu'nun uyarısı, İtalya'da medya sektöründeki artan siyasi etki, sansür iddiaları ve eleştirel seslerin susturulması gibi kaygıların yaygın olduğu bir dönemde geldi.

• MUHABİRLER MELONİ'Yİ PROTESTO ETMİŞTİ: Mayıs ayında, İtalya'nın ulusal televizyon kanalı RAI'deki muhabirler, Giorgia Meloni hükümetinin uyguladığı "boğucu kontrol" olarak adlandırdıkları durumu protesto etmek için grev kararı aldı. Başbakan Meloni, kendisi hakkında ağır ifadeler kullanan bazı gazetecilere karşı dava açtı. Geçtiğimiz hafta bir gazeteci, sosyal medyada başbakanın boyuyla alay ettiği için 5 bin euro tazminat ödemeye mahkum edildi.

Macaristan'la ilgili olarak rapor, lobicilik, üst düzey yolsuzluk davalarının kovuşturulması, devlet reklamlarında şeffaflık, medyanın bağımsızlığı ve sivil toplum kuruluşlarına konulan engeller dahil olmak üzere birçok alanda ilerleme kaydedilmediğini göstermektedir. Brüksel, son yıllarda Budapeşte'ye karşı birçok ihlal prosedürü başlattı. Ayrıca, Avrupa Komisyonu, yeni kurulan Egemenliği Koruma Ofisi'nin Avrupa'nın demokratik değerlerini ve temel haklarını ihlal ettiğini belirterek Macaristan'a karşı yasal işlem başlattı.

• DEMOKRATİK GERİLEME: Komisyon, demokratik gerilemedeki bu ısrarlı eğilime tepki olarak, Macaristan'ın uyum ve kurtarma fonlarından aldığı 30 milyar euroyu dondurdu. Bu durum, Başbakan Viktor Orban tarafından "mali şantaj" olarak nitelendirildi. Ancak geçen yıl Budapeşte, AB tavsiyeleri doğrultusunda bir yargı reformu gerçekleştirdikten sonra, yürütme 10.2 milyar euroluk uyum fonlarının blokajını kaldırdı. Bu karar büyük bir tepkiye yol açtı ve Avrupa Parlamentosu'nun Komisyon'a başvurmasına neden oldu.

Benzer bir durum, Slovakya için de söz konusu olabilir. Slovakya, Başbakan Robert Fico hükümetinin öncülük ettiği ve Brüksel'i alarma geçiren bir dizi yasal değişiklik nedeniyle aylardır izleniyor. Temmuz ayı başında devlet televizyonu RTSV'nin kapatılarak yerine yeni bir medya kuruluşu olan STVR'nin faaliyete geçmesi, Fico'nun bu reformun "Slovak hükümetiyle çatışma halinde" olarak tanımladığı RTVS'nin siyasi duruşunu ele almak için gerekli olduğunu belirtmesi üzerine gerçekleşti. Bu iddialar, yayın kuruluşu tarafından reddedildi ve "Kara Perşembe" protestolarına yol açtı.

• HÜKÜMETİN TEPKİSİ: Komisyon'un da dahil olduğu eleştirilerin ardından, hükümet yayını denetleyecek bir konsey kurulmasını iptal etti. Ancak iktidar, çoğunluğun SVTR'nin yönetim kurulunu kontrol etmesine olanak tanıyan bir hükmü korudu. Brüksel, ayrıca kamu parasının kötüye kullanımına ilişkin soruşturmaları tehlikeye atabilecek Ceza Kanunu'ndaki önerilen değişiklikler ve Özel Savcılığın feshedilmesi konusunda da endişelerini dile getirdi. Yurtdışından 5 bin eurodan fazla yardım alan sivil toplum kuruluşlarının "dış destekli kuruluşlar" olarak etiketlenmesini öngören yasa tasarısı da kaygıları artırıyor.

Akıllarda en önemli soru, Brüksel'in, Macaristan'a yaptığı gibi fonları dondurma kararını Slovakya için alıp almayacağı. Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan bir komisyon üyesi, "Sorunu çözmek ve AB fonlarına ilişkin gerçek bir korumaya sahip olduğumuzdan emin olmak için mümkün olduğunca ileri gideceğiz. Sonunda, gerçek bir korumaya sahip olduğumuzu düşünmek için farklı değişiklikler üzerinde anlaşmanın ya da başka araçlar kullanmanın mümkün olup olmadığını göreceğiz. Ancak şu an için önceliği diyaloğa vermeye çalışıyoruz" dedi.