Jet Yakıtı Krizi ve Avrupa Stratejileri: Rafinerilerden Stoklara Yeni Planlar

İran ile yaşanan gerilimlerin hava ulaşımını tehdit ettiği bir dönemde, Avrupa Birliği güvenilir jet yakıtı tedariki için acil bir plan üzerinde çalışıyor. Amaç, rafineri kapasitesini en üst düzeye çıkarmak ve tedarik zincirinde kırılmaları minimize etmek.

Avrupa’da yakıt bağımlılığı artık daha belirgin hale gelmiş durumda; jet yakıtı tedarikinin büyük bölümü Orta Doğu’dan geliyor ve bu durum arz güvenliği üzerinde baskı oluşmasına yol açıyor. Komisyon, önümüzdeki dönemde AB çapında rafineri kapasitesinin haritalandırılmasını ve mevcut kapasitenin verimli şekilde kullanılmasını hedefleyen tedbirleri devreye alacak.

Hızlı hareket gerektiren piyasa dinamikleri nedeniyle taslak metin hâlâ görüşmelere tabii; 22 Nisan’da yayımlanması planlanan taslak hakkında yorum yapılmıyor, ancak jet yakıtına özel önlemler üzerinde çalışmalar sürüyor.

Hürmüz Boğazı kapanışının etkileri petrol ve jet yakıtı fiyatlarını yukarı çekmiş durumda; savaşın kısa sürede sonuçlanmaması durumunda bilet fiyatlarında artış ve uçuş iptalleri riski de artıyor. ABD ve bölgedeki gelişmeler karşısında, limanlardan ayrılan gemilerin geri dönmesi yönündeki haberler tedarik zincirlerini etkileyebilir.

Arz sıkıntısının yaz sezonunu vurma ihtimali üzerinde peş peşe uyarılar geliyor. IEA, Orta Doğu’dan gelen arzın yarısının ikame edilmesi halinde Haziran’a kadar jet yakıtı crimini yaşanabileceğini belirtiyor; bu da Afrika ve ABD’den yapılacak ek ithalatın yetersiz kalabileceği anlamına geliyor.

Havalimanlarında stok dair ipuçları bazı merkezler üç haftaya kadar yakıtın tükenebileceğini işaret ediyor. Uygulanan stok politikaları uzun vadeli rezervleri yeterli kıldıramıyor; bu nedenle acil durumlar için daha esnek planlar gerekiyor.

Rafinerilerde üretim kapasitesi düşük değil, maksimumda çalışıyor; Avrupa’da yerli üretimin azalması ve enerji geçiş politikalarının etkileri nedeniyle rafineri kapasiteleri son yıllarda düşmüş olsa da mevcut durumda jet yakıtı üretimi için maksimum kapasite kullanılıyor. Bu tablo, Avrupa genelinde jet yakıtı arzını izlemeyi ve ortak tedbirler geliştirmeyi zorunlu kılıyor.

Küresel tedarik ağları ve ülke bazında farklılıklar sürüyor: İspanya gibi ülkeler ihracatta güçlü konumda iken, İngiltere büyük ölçüde ithalata bağımlı durumda. OECD Avrupa bölgesi, jet yakıtının önemli bir kısmını ithal etmekte ve Hürmüz Boğazı üzerinden taşımaya devam ediyor. Mevcut kurallar 90 günlük acil durum petrol rezervi zorunluluğu getirse de jet yakıtı için özel bir alt limit öngörmüyor.