Orta Doğu Jeopolitiği ve Alüminyum Tedarik Zinciri: Mücbir Sebep İlanları ve Piyasa Şokları

İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik askeri operasyonlarının ardından Orta Doğu’da yükselen çatışmalar, küresel alüminyum piyasasında beklenmedik bir sarsıntıya yol açtı. Hürmüz Boğazı’ndaki kritik taşıma güzergahı durma noktasına gelirken, bölgenin sanayi devleri art arda mücbir sebep ilan etti ve sevkiyatlar kesintiye uğradı.

Borsada Fiyat Artışı Krizin ilk haftasında LME’de üç aylık alüminyum kontratları hızlı bir yükselişe geçti: haftalık bazda yaklaşık %9,7 artış gösterdi. Geçen hafta ton başına 3.140 dolar olan değer, şu an itibarıyla 3.446 dolara yükselerek 2022’den bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.

Tesisler Durdu, Mücbir Sebep İlanları Bölgedeki kilit üretim noktaları adeta durma halinde: Alba (Aluminium Bahrain), ergitme tesislerinde fiziksel bir hasar olmamasına rağmen sadece Hürmüz Boğazı geçişindeki engeller nedeniyle sevkiyatları durdurduğunu ve mücbir sebep ilan ettiğini bildirdi.

Qatalum (Katar), Ras Taffan gaz tedarik kompleksi üzerinde gerçekleştirilen insansız hava aracı saldırısı sonrası üretimini tamamen kesintiye uğratmış durumda. Tesisin Avrupa ortağı Norsk Hydro ise üretimin mart sonuna kadar süreceğini ve tam kapasiteye dönmenin 6 ila 12 ay alacağını belirtti.

Analiz firmaları StoneX ile Morgan Stanley’nin verilerine göre Orta Doğu, küresel alüminyum üretiminin yaklaşık %8-9’unu karşılıyor; fakat ikincil darbe Avrupalı piyasalara ulaştı. Avrupa, geçen yıl için kullanılan birincil ve alaşımlı alüminyumun yaklaşık %21’ini (yaklaşık 1,3 milyon ton) doğrudan Orta Doğu ve Mısır’dan ithal etti. Tedarik zincirinin kırılması, Avrupa’da panik alımlarıyla kendini gösterdi. LME fiyatları üzerine ekstra primler ödenmesi gerekliliği doğdu; mart teslimatı için ton başına yaklaşık 378 dolar, nisan için 428 dolar gibi rekor seviyeler görüldü. Bloomberg’in vurguladığı gibi, bu kriz küresel tedarik ağlarının kırılganlığını bir kez daha gözler önüne serdi: boksit madenlerinden alümina rafinerilerine ve ergitme tesislerine uzanan zincirde aksaklıklar yaşıyoruz. Hürmüz Boğazı’ndaki abluka, sadece üretilen mamulü çıkarmakla kalmıyor; aynı zamanda bu ürünleri işleyen boksit ve alümina gibi kritik hammaddelerin bölgeye girişini de neredeyse tamamen durduruyor.