Ozon Tabakasındaki İyileşme Süreci ve Gelecek Tahminleri

Ozon Tabakasındaki İyileşme Süreci

NASA ve Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA), ozon tabakasının 2066 yılına kadar tamamen eski haline dönmesini öngörüyor. NASA Ozon Araştırma Ekibi Başkanı Dr. Paul Newman, "2024’teki Antarktika deliği, 2000'li yılların başlarında gözlemlenen deliklere göre çok daha küçük" diyerek, yıllardır süregelen bu iyileşme sürecinin, gerçekleştirilen koruma çalışmalarının bir sonucu olduğunu vurguladı.

Ancak, 2024 yılında ozon deliği hala ortalama 20 milyon kilometrekarelik devasa bir alanı kaplıyor ve bu, ABD’nin yüzölçümünün yaklaşık üç katına denk geliyor. Ozon deliği açıldığında, zararlı UVB ışınlarının Dünya’ya ulaşması artarak, kanser ve katarakt gibi ciddi sağlık sorunlarını tetikleme riski doğuruyor. Bilim insanları, ozon tabakasının doğal kalınlığına ulaşması için daha uzun bir yol olduğuna dikkat çekiyor.

Her yıl Antarktika üzerinde ozon tüketen kimyasallar ile soğuk sıcaklıkların birleşmesi sonucunda ozon tabakasında geçici bir delik açılmakta. Daily Mail'de yer alan habere göre; NASA ve NOAA, uydu gözlemleri ve yeryüzünden gönderilen balonlarla bu deliğin boyutunu ve atmosferdeki ozon gazı miktarını takip ediyor. Bu yılın Eylül 7 ve Ekim 13 tarihleri arasında gözlemlenen deliğin boyutları, geçmiş yıllara kıyasla daha küçük kaldı. Eylül 28'de en geniş halinde 22,4 milyon kilometrekareye ulaşarak, geçen yılki 26 milyon kilometrekarelik boyutun altında kaldı.

Bu iyileşme, ozon tabakasına zarar veren CFC’lerin (kloroflorokarbonlar) yasaklanmasının ardından gerçekleşti. CFC’ler, geçmişte sprey ve soğutucularda yaygın olarak kullanılan insan yapımı kimyasallardı; 1992 yılında yasaklanmalarından bu yana atmosferdeki yoğunlukları azaldı ve bu durum, ozon tabakasının toparlanmaya başlamasına yardımcı oldu.

Ozonun kendini onarma sürecinde bir diğer önemli faktör ise bu yıl Antarktika’da meydana gelen ani stratosferik ısınma olayları oldu. Haziran ayında kaydedilen 15 ve 17 derece Celsiuslik sıcaklık artışları, ozon tabakasına zarar veren soğuk hava akımlarını zayıflatarak ozonun korunmasına katkıda bulundu. Ancak NASA’ya göre, ozon tabakası henüz tamamen iyileşmiş değil.

NOAA’nın Küresel İzleme Laboratuvarı’ndan Dr. Stephen Montzka, "2024 yılı için ozon deliğinin son yıllara göre daha az ciddi olduğunu görebiliyoruz, fakat ozon tabakası henüz tam olarak iyileşmiş değil" şeklinde ifade etti. Bilim insanları, ozon tabakasının kalınlığını Dobson birimi (DU) ile ölçmekte. 220 DU’nun altındaki ölçümler ozon deliği olarak kabul ediliyor. Bu yıl 5 Ekim tarihinde ölçülen en ince nokta 109 DU ile kaydedildi. 2006 yılında kaydedilen en düşük değer olan 92 DU’ya göre daha kalın olsa da, yine de ciddi sağlık riskleri yaratacak kadar ince.

NOAA'dan araştırmacı kimyager Bryan Johnson, 1979’da Antarktika üzerinde 225 DU’luk bir ozon tabakası ölçüldüğünü belirterek, ozonun tamamen eski seviyesine dönmesi için daha uzun bir iyileşme sürecinin gerektiğini ekledi.