Paranal ve Atacama’da Yeni Nesil Gözlemevi Projesi: Gama Işınılarından Karanlık Maddeye Uzanan Araştırmalar

Paranal Gözlemevi yakınında, yaklaşık 3 kilometrekarelik izole bir alanda kurulacak olan bu kompleks, kara delikler, süpernova kalıntıları, nötron yıldızları ve karanlık madde sinyallerini araştırmayı hedefliyor. Proje, temel altyapı protokollerinin imzalanmasının ardından 17 kilometrelik iç otoban ağını ve 51 adet dev teleskop kaidesinin inşasını kapsıyor. Gözlemevinin, mevcut yer tabanlı gama ışını ölçüm cihazlarına göre çok daha yüksek hassasiyet sunacağı belirtiliyor. ATMOSFERE ÇARPAN GAMA IŞINLARININ DOLAYLI İZİ SÜRECEK Atmosfer, gama ışınlarını doğrudan kaydedemediğimiz için onların etkisini dolaylı olarak izliyoruz. Çarpma anında oluşan “Çerenkov ışığı” adlı mavi nano saniyelik parıltılar, teleskoplar tarafından yakalanarak kaynağın yönünü ve enerji içeriğini kuantum hesaplayıcılarla haritalıyor. Atacama bölgesinde konumlanacak olan 14 orta büyüklükte (MST) ve 37 küçük büyüklükte (SST) teleskop, bu dolaylı mavi parıltıları tespit ederek orijinal gama ışını kaynağını izlemeye çalışacak. Bu sistem, 80 GeV ile 300 TeV arasındaki gama fotonlarını sürekli olarak kayıt altına alacak. Yıllık yüzlerce petabaytlık ham sismik veri, özel yazılımlarla sıkıştırılarak yaklaşık 12 petabayta düşürülecek ve küresel açık bilim ağlarına iletilecek. AVRUPA LABORATUVARLARINDA ULTRA HASSAS AYNA ÜRETİMİ Şili’deki inşaat faaliyetleriyle paralel olarak, Avrupa’daki yüksek teknoloji laboratuvarlarında teleskop parçalarının üretimi sürüyor. Fransa’daki IRFU Enstitüsü, güneydeki merkezle iş birliği içinde Bretonyalı Kerdry firmasıyla ortaklaşa geliştirdiği 700 özel aynanın test süreçlerini tamamladı. Karanlık odalarda kalibre edilen ve her parti için 100 aynadan oluşan ilk iki sevkiyat, montaj için Şili’ye gönderilmeye başlandı. Ayrıca orta ölçekli teleskoplar için 2,3 tonluk NectarCAM ve FlashCam kameralarının kuzey ve güney yarımküre yerleşkelerine dağıtım konfigürasyonlarıyla ilgili operasyonel revizyonlar sürüyor.