Rahim Ağzı Kanseri: Tarama, Korunma ve Tedaviye Odaklı Güncel Bilgiler
Rahim ağzı, rahmin vajina ile birleştiği bölgenin hücrelerinde meydana gelen anormal büyümelerle ilgili ciddi bir sağlık sorunudur. Dünya genelinde kadınlarda meme kanserinden sonra en sık görülen kanser türlerinden biri olarak öne çıkar. Uzmanlar, Ocak ayında Rahim Ağzı Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında hastalığın nedenlerini, risk faktörlerini, belirtilerini ve tarama ile tedavi yöntemlerini güncel bilgilerle ele alıyorlar.
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Başar Önal konuları değerlendirirken, özellikle erkekler için de HPV aşısının önemine değiniyor. Aşının, genital organlarda ve ağız boşluğunda HPV ile ilişkili kanserlerin oluşumunu azaltabileceğini belirtiyorlar. Her iki cins için de 9–14 yaşları arası aşı programının en erken ve en etkili korumayı sağladığını vurguluyorlar.
En etkili korunma yolu: HPV Aşısı HPV aşısı, rahim ağzı kanserine karşı yaklaşık %90 oranında koruma sağlar. Türkiye’de 9 HPV tipi kapsayan bir aşı seçeneği mevcuttur ve bu aşı, rahim ağzı kanserinin yanı sıra genital siğillere karşı da koruma sunar. Aşı, ulusal programlar tarafından dünyada yaygın olarak uygulanmaktadır; Türkiye şu anda bu programa dahil olmamış olsa da kız ve erkek çocuklara 9–12 yaş arasında önerilir ve 45 yaşına kadar kadınlarda da düşünülmelidir.
NASIL ÖNLENİLİR? Rahim ağzı kanseri, erken tanı ve düzenli tarama ile büyük ölçüde önlenebilir. En etkili yöntemler arasında HPV aşısı olmak ve düzenli tarama testlerine gitmek yer alır. Aşının, kansere en sık yol açan HPV tiplerine karşı koruma sağladığı ve cinsel aktivite başlamadan önce uygulanmasının idealliği belirtilir. Tarama testleri ise kanser öncüsü lezyonları veya erken evre kanseri tespit ederek hızlı tedavi şansı sunar. Tarama testleri hayat kurtarır ifadesiyle, erken tanı tedavi başarısını artırır. Kadınlar, düzenli jinekolojik kontrollerini aksatmamalı ve HPV aşısı yaptırsa bile tarama ihmal edilmemelidir. Rahim ağzı kanseri taramasında PAP Smear ve HPV testleri büyük önem taşır.
Yaşa göre tarama programları şu şekildedir:
- 21 yaş altı: tarama önerilmez
- 21–25 yaş: 3 yılda bir PAP smear
- 25–29 yaş: 5 yılda bir HPV testi (alternatif olarak Pap ve HPV birlikte)
- 30–65 yaş: 3 yılda bir Pap smear veya 5 yılda bir Pap + HPV (ko-testi)
- 65 yaş sonrası: özel durumlar dışında tarama sonlandırılır
Tedavi hastalığın evresine göre planlanır. Tarama testlerinde şüpheli bulgu saptanırsa kolposkopi ve biyopsi yapılır. Patoloji sonuçlarına göre yalnız takip, konizasyon veya hastalığın evresine göre cerrahi ve radyoterapi gibi tedavi seçenekleri belirlenir.
Erken evrelerde belirti vermeyebilir Rahim ağzı kanseri, Avrupa ve dünya genelinde yıllık olarak çok sayıda kadında tanı konulmasına yol açabilir. Hastalık çoğunlukla 30–55 yaş arasındaki kadınlarda görülür ve erken evrelerde belirti vermeyebilir. İleri evrelerde ise bazı uyarılar kendini gösterebilir: düzensiz vajinal kanamalar, cinsel ilişki sonrası kanama, menopoz sonrası kanama, pelvik ağrı, kötü kokulu akıntı, idrar problemleri ve yorgunluk ya da kilo kaybı.
HPV ile ilişkili vaka oranı yüksektir Rahim ağzı kanserlerinin büyük bir kısmı HPV ile ilişkilidir. Özellikle tip 16 ve 18, vakaların önemli bir kısmından sorumludur ve bazı HPV tipleri genital siğillere de yol açabilir. Risk faktörleri arasında sigara içmek, erken cinsel yaşam, çok sayıda partners, bağışıklık sistemi baskılanması, sağlıksız beslenme ve obezite yer alır. Aile öyküsü ve genetik faktörler de riski artırabilir.