Türkiye-Çin Ticareti ve 30 Euro Gümrük Muafiyeti Tartışması: Fiyat Artışlarının Gerçek Dinamikleri

Yurt dışı alışverişlerinde 30 euroluk gümrük muafiyetinin kaldırılması yönündeki karar, yürürlüğe girmeden önce bile piyasalarda belirgin bir fiyat baskısı oluşturdu. 6 Şubat itibarıyla uygulanması planlanan düzenleme, bireysel ithalatı kapsasa da bazı yerli satış ve ithalatçıların bu durumdan faydalanma iddialarını güçlendirdi. Özellikle Çin menşeli ürünlerin Türkiye’deki fiyatlarında kısa sürede kayda değer artışlar görüldü.

En çok etkilenen ürün grupları arasında güneş gözlüğü, kulaklık, küçük elektronik aksesuarlar, telefon kılıfları, şarj cihazları, mutfak gereçleri ve ev dekorasyon ürünleri bulunuyor. Tüketiciler, benzer ürünleri birkaç hafta önceki fiyatıyla karşılaştırdıklarında iki kat hatta üç kat artışla karşılaşıyorlar. Uzmanlar ise bu artışların toptan ithalat yapan firmaların maliyetlerini aniden yükseltmediğini belirtiyor; çünkü Çin’den getirilen ürünler için gümrük vergisi ve Katma Değer Vergisi (KDV) uzun süredir ödenmekteydi. Ancak “vergisi olsa bile bu fiyat olamaz” diye yükselen tepkiler, fiyat hareketlerinin ardındaki mantığı sorgulatıyor.

Bir güneş gözlüğünün Çin’de yaklaşık 160 TL gibi bir maliyete satıldığına dikkat çekildiğinde, Türkiye’ye giriş maliyetinin vergi eklendiğinde 230-240 TL aralığında kaldığı belirtiliyor. Buna karşın aynı ürünün veya aynı markanın benzer modellerinin mağaza ve e-ticaret sitelerinde 2.500-3.000 TL bandında olması, vergi artışından çok kar marjlarının etkisini işaret ediyor. Aynı durum kablosuz kulaklık gibi diğer elektronik ürünlerde de geçerli: Çin’de 300-400 TL bandında satılan bir model Türkiye’ye girdikten sonra 500-550 TL civarında maliyete ulaşıyor; ama raf fiyatları bu ürünlerde 2.000 TL’nin üzerine çıkabiliyor. Bu durum, maliyet artışı yerine rekabetin azalması yorumlarını güçlendiriyor.

Türkiye’den Kaan Zenginli’nin haberine göre, bireysel ithalatın sınırlanmasıyla yerli satıcılar fiyat baskısından kurtulmuş gibi görünse de bazı firmalar bu durumu hızlıca avantaj haline dönüştürdü. Tüketicinin Çin’den doğrudan daha uygun fiyata ürün getirme şansını kaybetmesi, iç piyasada fiyatların serbestçe yükselmesi yönünde bir etki yaratıyor. Denetim mekanizmalarının bu süreçte daha sıkı işlemesi gerektiğini ekonomi çevreleri vurguluyor.

TÜRKİYE EN ÇOK BU ÜRÜNLERİ İTHAL EDİYOR

İKİ ÜLKE ARASINDAKİ TİCARET İLİŞKİSİ

TÜRKİYE ÇİN'E EN ÇOK NELER İHRAÇ EDİYOR?

SİPARİŞİN KALİTESİ

Uzmanlar, bazı Çin ürünlerinde kalite sorunlarının “siparişe göre kalite” yaklaşımından kaynaklandığını belirtiyor. Denetim ve sertifika gerektirmeyen siparişlerde ucuz hammaddelerin kullanılması, kaliteyi düşürebiliyor. E-ticaret platformlarındaki pek çok ürün de Avrupa ile Türkiye standartlarının gerisinde kalabiliyor.

ÇİN İLE TİCARET AÇIĞI KATLANIYOR

2025 yılında Çin’den yapılan ithalatın 49,6 milyar USD’ye ulaşması hedeflenirken, Türkiye’nin Çin’e gerçekleştirdiği ihracat yaklaşık 3 milyar USD ile sınırlı kalıyor. Türkiye, Çin’e karşı 46,5 milyar USD’lik bir ticaret açığı verirken Çin’in küresel ticaret fazlası rekorları sürüyor.

KANSEROJEN MADDE UYARISI

Çin menşeli oyuncaklar, ayakkabı-tekstil ve düşük kaliteli elektronik ürünlerde ftalat, ağır metaller, PAH ve Krom VI gibi zararlı maddelerin bulunabileceği belirtiliyor. Bu nedenle bazı ürünler toplatılırken, bazıları için “kullanmadan imha” uyarısı yapılıyor.

VERGİ ÖNCESİ STOKLAMA YAPILDI İDDİASI

Sektör temsilcileri, bazı firmaların 6 Şubat öncesinde stoklarını doldurarak zamlı fiyatlarla satış yaptığı iddialarını gündeme getiriyor. Denetimlerin bu alanda daha sıkı ve etkili olması gerektiği savunuluyor.