Türkiye’nin Tohum Gen Bankaları: Genetik Zenginliğin Korunması ve Yerel Çeşitlerin Geleceğe Taşınması
Türkiye, 4 bin 501 türe ait toplam 122 bin 750 tohum örneğini gen bankalarında güvenle saklıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın sağladığı bilgiler doğrultusunda bu tohumlar, hububattan farklı türlere ve yabani türlere kadar ülkenin bitki örtüsünün zenginliğini oluşturan çeşitleri kapsıyor. Genetik kaynak niteliği taşıyan materyal, doğadan, çiftçilerden veya araştırma projelerinden temin edilerek, çeşitliliğin korunması amacıyla istikrarlı bir şekilde muhafaza ediliyor.
Yayınlanan çalışmalara göre tarımda yaygın olarak kullanılan tohumlar, iklim değişikliği ve yaygın hastalıklar gibi değişkenliklere uyum sağlayacak şekilde ıslah çalışmalarına yönlendiriliyor. Yerel çeşitler (ata tohum) sistemi ise gıda güvenliği açısından kritik bir kaynak olarak tanımlanıyor: sistematik olarak toplanıp tanımlanıyor, ardından gen bankalarında korunuyor ve yeni çeşit geliştirme sürecinde gen kaynağı olarak kullanılıyor.
2020-2022 yılları arasında farklı bölgelerden Bakanlığa ulaşan toplam 1537 yerel çeşit örneği, İzmir’deki Ulusal Tohum Gen Bankası ile Ankara’daki Türkiye Tohum Gen Bankasında muhafaza altına alındı. 2025 itibarıyla 49 tescilli yerel çeşit bulunuyor, teslim edilen örnekler arasındaki tekrarlananlar, standart veya açık tozlanan ticari çeşitler ayrıştırılarak ilk etapta 37 yerel çeşit tescil edildi.
Ülkenin genetik kaynaklarının korunması için yürütülen kapsamlı çalışmalar, uzun vadeli muhafaza ve bilimsel kullanıma uygunluğu hedefliyor. İzmir’deki Ulusal Tohum Gen Bankasında 3 bin 99 türe ait 59 bin 150 tohum örneği mevcutken, Ankara’daki Türkiye Tohum Gen Bankasında 1402 türe ait 63 bin 600 tohum örneği korunuyor. Ayrıca 18 arazi gen bankasında 107 türe ait 10 bin 108 canlı örnek de muhafaza ediliyor. Böylece toplam 4 bin 501 türe ait 122 bin 750 tohum gen bankalarında güven altında tutuluyor.
Bilimsel ve tarımsal amaçlarla, ülkenin genetik kaynaklarına sahip çıkılmasını desteklemek amacıyla çiftçiler ve vatandaşlar tarafından Bakanlığa 1000’i aşkın tohum bağışı da yapıldı. Bu katkılar, gelecek kuşaklara aktarılabilir bir çeşitlilik havuzunun sürdürülmesini sağlıyor.