Üretici ve Market Fiyatlarındaki Değişim Analizi (2024)
Üretici ve Market Fiyatlarındaki Değişim Analizi
Türkiye Ziraat Odası Başkanı Şemsi Bayraktar, 2024 yılı ve aralık ayı üretici ile market fiyatları arasındaki değişimleri kapsamlı bir şekilde değerlendirdi. Bayraktar, bu yıl da ülke genelindeki ziraat odaları aracılığıyla toplanan veriler ışığında üretici ile market arasındaki fiyat farklılıklarını analiz ettiklerini ifade etti. Açıklamalarına devam eden Bayraktar, şunları belirtti:
“Gerçekleştirdiğimiz değerlendirmeler sonucunda 2024 yılında markette takip edilen 41 ürünün 40’ında fiyat artışı yaşanırken, yalnızca birinde fiyat düşüşü gözlemlendi. Marketlerde en fazla fiyat artışı gösteren ürün beyaz lahana, üreticilerde ise mandalina oldu. Fiyatı en fazla düşen ürün hem markette hem de üreticide patates olarak kaydedildi.”
“Geçen yıla kıyasla bu yıl markette en yüksek fiyat artışı, yüzde 179,1 ile beyaz lahana da görüldü. Beyaz lahanayı, yüzde 135 ile mandalina, yüzde 115,2 ile patlıcan ve pırasa, yüzde 98,5 ile limon izledi. Geçen yıla oranla bu yıl markette fiyatı en fazla düşen ürün ise yüzde 16 ile patates oldu.”
“2024 yılı itibarıyla üreticide takip edilen 33 ürünün 29’unda fiyat artışı gözlenirken, 4 üründe fiyat düşüşü yaşandı. Geçen yıla göre bu yıl üreticide en fazla fiyat artışı, yüzde 276,5 ile mandalinada kaydedildi. Mandalinadaki fiyat artışını, yüzde 270,4 ile karnabahar, yüzde 166,2 ile beyaz lahana ve yüzde 153 ile pırasa izledi. Üreticide en fazla fiyat düşüşü ise yüzde 59,8 ile patateste gerçekleşti.”
“Patatesteki fiyat düşüşünü yüzde 20,7 ile zeytinyağı, yüzde 9,4 ile Antep fıstığı ve yüzde 3,6 ile kuru kayısı takip etti. Bu yıl patates üretiminde yüzde 21,1 oranında bir artış gözlemlendi. Bu artış, patates fiyatlarının önceki yıla göre düşmesine neden oldu. Zeytinyağı, Antep fıstığı ve kuru kayısıda ürün arzındaki artış da fiyatların düşmesine yol açtı.”
Üretici ve Market Arasındaki Fiyat Farkları
Aralık ayında üretici ve market arasındaki fiyat farkı en fazla yüzde 312,3 ile limonda görüldü. Bu durumu, yüzde 300,8 ile patates, yüzde 270 ile portakal ve yüzde 237,2 ile havuç takip etti. Market fiyatları limon için 4,1 kat, patates için 4 kat, portakal için 3,7 kat ve havuç için 3,4 kat daha yüksek oldu. Üreticide limon 7 lira, patates 4 lira, portakal 10 lira ve havuç 11 lira iken, markette sırasıyla 30 lira, 18 lira, 37 lira ve 37 lira olarak satıldı.
Aralık ayında fiyatı en fazla artan ürün; markette beyaz lahana, üreticide ise patlıcan oldu. Fiyatı en fazla düşen ürün; markette karnabahar, üreticide ise patates olarak belirlendi.
Market Fiyatlarının Zam Şampiyonu
Aralık ayında markette 41 ürünün 24’ünde fiyat artışı, 17’sinde ise fiyat azalışı görüldü. Bu dönemde markette fiyatı en fazla artan ürün, yüzde 75,6 ile beyaz lahana oldu. Bunu yüzde 43 ile patlıcan, yüzde 30,2 ile yeşil soğan ve yüzde 16,6 ile marul takip etti.
Markette en çok fiyatı düşen ürün ise yüzde 35,5 ile karnabahar oldu. Karnabahardaki fiyat düşüşünü, yüzde 13,6 ile domates, yüzde 7,6 ile sivribiber ve yüzde 6,3 ile kabak izledi.
Üreticide Fiyat Artışları
Aralık ayında üreticide 33 ürünün 15’inde fiyat artışı, 9’unda fiyat düşüşü görüldü. 9 üründe ise fiyat değişimi olmadı. Üreticide en fazla fiyat düşüşü, yüzde 27,9 ile patateste gerçekleşti. Patatesteki fiyat düşüşünü yüzde 25,3 ile portakal, yüzde 11,2 ile limon ve yüzde 11,1 ile mandalina izledi. Üreticide en fazla fiyat artışı ise yüzde 89,2 ile patlıcanda oldu. Patlıcandaki fiyat artışını yüzde 44,5 ile yeşil soğan, yüzde 42,3 ile beyaz lahana ve yüzde 31,6 ile karnabahar takip etti.
Patlıcan fiyatındaki artışın nedeni, ürün arzındaki azalma olarak belirlendi. Arzın düşmesi ve talebin artması, yeşil soğan, beyaz lahana ve karnabaharda da fiyatların yükselmesine yol açtı. Sera üretiminde kış döneminde birim alandan alınan verimin azalması, kışlık sebzelerde geçen yıl üretici fiyatlarının düşük olması ve maliyetlerin artışı, üretim alanlarını daralttı. Kıyı şeritlerimizde ve kışlık sebzelerin yoğun ekilişinin olduğu bölgelerde meydana gelen doğal afetler, üretimi olumsuz etkileyerek fiyatların artmasına sebep oldu.
Patateste Rekolte Yılı
Patatesin bu yıl rekoltesinin yüksek olmasının sonucunda arz artışı fiyatların düşmesine neden oldu. Ödemiş patatesinde hasat süreci başladı. Ancak tüccarların ürün alımında isteksiz olması dikkat çekti. Nevşehir ve Niğde’de de benzer bir durum gözlemlenirken, patates üreticileri yüksek rekolte nedeniyle ellerindeki patateslerin bozulmadan devlet tarafından alınmasını talep ediyor. Tarım Kredi ve Toprak Mahsulleri Ofisi'nin, doğrudan üreticiden alım yapması gerektiği vurgulandı.
Kuru soğanda da üreticiler, ürünlerini satacak alıcı bulmakta zorlanıyor. Alım satımın duraklaması nedeniyle fiyatlar geriliyor. Limon, portakal ve mandalinada erkenci çeşitlerin yanı sıra yeni sezonla birlikte depoluk ürün çıkmaya başladı ve bu durum fiyatların düşmesine yol açtı. Halen limonda talebin az olması nedeniyle üreticiler, ürünlerini satmakta zorluk çekiyor ve buna bağlı olarak erkenci çeşitler dalında kalıyor.
Girdi Fiyatlarındaki Değişim
Ziraat odalarımız aracılığıyla girdi piyasalarından elde ettiğimiz verilere göre; aralık ayında, kasım ayına göre amonyum nitrat fiyatı yüzde 12,3, ÜRE gübresi yüzde 9,2, DAP gübresi yüzde 2,7, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 2,6, amonyum sülfat gübresi ise yüzde 1,8 oranında artış gösterdi. Geçen yılın aralık ayına göre son bir yılda amonyum sülfat gübresi yüzde 35,2, DAP gübresi yüzde 29, ÜRE gübresi yüzde 28,6, amonyum nitrat yüzde 27,7, 20.20.0 kompoze gübresi ise yüzde 19,5 oranında artış kaydetti.
Aralık ayında kasım ayına göre süt yemi yüzde 1,8, besi yemi yüzde 1,6 artarken, son bir yılda süt yemi yüzde 26,1, besi yemi ise yüzde 25,5 oranında yükseldi. Tarım ilaçları fiyatları ise geçen aya göre yüzde 6,8 oranında artış gösterirken, yıllık bazda ise yüzde 34,3 oranında artış kaydedildi. Elektrik fiyatları yıllık olarak yüzde 30,4 oranında artış gösterdi. Mazot fiyatları ise aylık bazda yüzde 0,5 oranında düşüş yaşarken, yıllık bazda yüzde 18 oranında artış gösterdi.”