Fosil Keşfi: Denizlerin Dinozoru
Hacettepe Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Genel Jeoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Cemal Tunoğlu, memleketi Kastamonu’nun Devrekani ilçesindeki Beyler Barajı üst savak noktasında 1999 yılında önemli bir keşifte bulundu. Burada, çene ve 5-7 santimetre uzunluğunda bir dizi sivri, konik dişlerden oluşan fosil kalıntıları ortaya çıkardı. Tunoğlu, incelediği fosilin yaklaşık 65-70 milyon yıl öncesine ait olan Mosasaurus hoffmanni türüne ait olduğunu belirledi. Türkiye’de o tarihten sonra başka bir örneği bulunmayan bu fosil, Hacettepe Üniversitesi’nde sergilenen “Denizlerin dinozoru” olarak anılmakta ve dünya genelinde bulunan yedi örnekten biri olarak dikkat çekmektedir.
Prof. Dr. Tunoğlu, doktora çalışmalarını Kastamonu’nun Ağlı, Seydiler ve Devrekani ilçeleri çevresinde yürüttüğünü, söz konusu fosili de doktora çalışmasının ardından 1999 yılında keşfettiğini ifade etti.
Fosilin Keşfi ve İncelenmesi
Beyler Barajı çevresinde dolaşırken, üst savak bölgesinde iri kayaların şekillerinden yola çıkarak burada çalışma yapmaya karar verdi. Tunoğlu, bu anı şöyle anlattı: “Kayaların sağında ve solunda kemik dokusuna benzer bazı çıkıntılar gördüm. Bunun üzerine çekicimle kayayı kırmaya başladım. Kaya üzerinde bulunan çene ve dişlerin varlığı nedeniyle uzun bir çatlak oluştu ve kaya ikiye ayrıldı. Böylece 50-60 santimetre uzunluğunda bir çene kemiği ve ona bağlı 5-7 santimetre uzunluğunda kesici, konik, sivri dişlerle karşılaştım. Bu kalıntılar, sağ ve sol üst çeneye ait iki önemli parçadan oluşuyordu. Bu kayaların daha önce başka makro ve mikro fosil grupların verdiği yaş ile 65 milyon yıl öncesine ait geç Kretase dönemi kayaçları olduğunu biliyordum, ancak böyle bir fosilin varlığı beni oldukça heyecanlandırdı.”
Uluslararası İş Birliği ve Sonuçlar
Tunoğlu, fosil üzerine detaylı çalışmalar yapmaya başladığını ve bu konuda yurtdışından uzmanlarla iletişim kurduğunu belirtti. “Paris Tabiat Tarihi Müzesi’nde Dr. Nathalie Bardet isimli bir uzmanla irtibata geçtim. Kendisini Türkiye’ye davet ettim ve bulduğum lokaliteye götürdüm. Dişler ve çene kemikleri üzerinde Hacettepe Üniversitesi Paleontoloji laboratuvarında yaptığı çalışmalarla söz konusu fosil parçaların Mosasaurus hoffmanni olduğunu ve Türkiye’de ve Asya’da ilk keşif olduğunu söyledi. Bu fosil, günümüzde devasa Asya kıtasında bile şimdiye kadar bulunmamıştır,” dedi.
Tunoğlu, daha sonra kemikler üzerinde Güney Afrikalı Prof. Dr. Anusuya Chinsamy Turan ile çalıştıklarını ve fosilin yaşının radiometrik yaş analizleri ile 65 milyon yıl olduğunu tespit ettiklerini aktardı. “Bu fosil dünyada yalnızca yedi lokalitede bilinmektedir. ABD, Hollanda, Belçika, Polonya, Bulgaristan, Türkiye ve son olarak da İtalya’da bulunmuştur. Türk Mosasaurus hoffmanni, bu altı lokasyonun en genç örneğidir. O dönemde okyanusların en iri canlısıydı; 15-17 metre uzunluğunda ve sadece kafa yapısı 1,5 metre uzunluğundadır. Buradaki kayalar, 65 milyon yıl öncesine aittir. Etimolojik olarak ‘Meuse canavarı’ olarak adlandırılmaktadır. Şimdiye kadar güney yarımkürenin fosiline rastlanmamıştır. Mosasauruslar, geç Kretase döneminde ortaya çıkmış ve zamanla yok olmuştur. 65 milyon yıl önce, Anadolu’nun neredeyse tamamı denizel ve okyanusal etki altındaydı.”
Mosasaurus ve Dinozor Bağlantısı
Tunoğlu, fosilin dinozorlarla bağlantısı hakkında da bilgi vererek, “Bu canlıya ‘denizlerin dinozoru’ ifadesini ben kullanmıyorum. Bunu dinozorlarla ilişkili olan ve bu alanda çalışan uzmanlar söylüyor. Sistematik ve biyolojik olarak dinozorlara yakın bir konumda yer alıyor olması ve dinozorların popülaritesi nedeniyle ‘dinozorların kuzeni’ veya ‘denizlerin dinozoru’ olarak nitelendiriliyor,” şeklinde konuştu.
Kişisel Bağlantılar ve Anılar
Tunoğlu, fosili bulduğu bölgede doğduğunu, büyüdüğünü ve doktora çalışmalarını da burada yürüttüğünü dile getirerek, “Bu fosili ben keşfettim; keşfini yaptığım şeyin dövmesini koluma yapmak istedim,” dedi. Ayrıca, kendisine destek veren Prof. Dr. Nathalie Bardet ve Prof. Dr. Anusuya Chinsamy Turan’a teşekkürlerini iletti.
News
