Derin Denizlerdeki Oksijen Üretimi: Bilimsel Bir Keşif
2013 yılında Pasifik Okyanusu’nun uzak köşelerinden birinde gerçekleştirilen bir keşif, okyanus bilimcisi Andrew Sweetman ve ekibini derinden etkiledi. İskoç Deniz Bilimleri Derneği’nden baş araştırmacı Prof. Andrew Sweetman, “Bunu ilk kez 2013’te gördüm; deniz tabanında, tamamen karanlık bir ortamda muazzam miktarda oksijen üretiliyordu. İlk başta bunu görmezden geldim çünkü bana öğretilen şey şuydu: Oksijeni yalnızca fotosentez yoluyla elde edersiniz.” şeklinde ifade etti. Derin deniz tabanında, güneş ışığının ulaşamadığı 4.000 metre (yaklaşık 13.100 feet) derinlikte oksijenin üretildiği gözlemlenmişti. Başlangıçta bilim insanları, bu ölçümün hatalı olduğunu düşündüler; ancak ardışık araştırmalar bu gizemli olguyu defalarca doğruladı. Şimdi ise bu bulgu, bilim dünyasında uzun süredir kabul gören oksijen döngüsü teorilerine meydan okuyor.
‘Karanlık Oksijen’in Gizemi
Geleneksel olarak, fotosentetik organizmalar — yani bitkiler, planktonlar ve algler — güneş ışığını kullanarak oksijen üretir ve bu oksijen okyanusun derinliklerine kadar ulaşır. Ancak derin denizlerde yapılan önceki araştırmalar, oradaki organizmaların yalnızca oksijeni tükettiğini göstermekteydi. Sweetman ve ekibinin bulguları, bu yerleşik anlayışı köklü bir şekilde değiştirdi. Ekip, fotosentez olmadan, derin deniz tabanında oksijen üretildiğini keşfetti.
Madeni Yumrularının Sırrı
Sweetman’ın keşfi, deniz tabanında milyarlarca yıl süren süreçler sonucunda oluşan ve metal açısından zengin polimetalik nodüller üzerine yapılan araştırmalar sırasında ortaya çıktı. Bu nodüller, güneş panelleri ve elektrikli araç bataryaları gibi yeşil teknolojilerde kullanılan kobalt, nikel, bakır ve lityum gibi metallerin madenciliği için büyük önem taşıyor. Ancak derin deniz madenciliğinin deniz ekosistemlerine verebileceği zararlar konusunda da ciddi endişeler bulunuyor.
Elektro-Kimyasal Süreç
Başlangıçta ekip, bu oksijen üretiminin biyolojik süreçlerden kaynaklandığını düşündü; fakat yaptıkları deneyler bu ihtimali ortadan kaldırdı. Daha sonra, Sweetman bir belgeselde izlediği bilgilerden ilham alarak, nodüllerin elektro-kimyasal bir reaksiyonla oksijen üretiyor olabileceğini düşündü. Northwestern Üniversitesi’nden elektrokimyacı Franz Geiger ile yapılan çalışmalar, bu nodüllerin aslında birer “jeobatarya” olduğunu ortaya çıkardı. Nodüllerin yüzeyinde ölçülen voltajlar, deniz suyunu ayrıştırarak oksijen üretimi için yeterli bir enerji kaynağı olduğunu gösteriyordu.
Oksijen Döngüsünü Sorgulamaya Açtı
Bu keşif, derin denizlerdeki oksijen döngüsü hakkındaki geleneksel anlayışları sorgulamaya açtı. Okyanus biyogeo-bilimcisi Daniel Jones, bu buluşun derin denizlerdeki oksijen döngüsüne dair önemli ve beklenmedik bir gelişme olduğunu vurguladı. Araştırma ayrıca, bu oksijen üretiminin ekosistem üzerinde ne tür etkileri olduğunu anlamak için daha fazla çalışma yapılması gerektiğine işaret ediyor.
Madencilik Tartışmaları
Yeni keşif, derin denizlerde yapılacak madencilik faaliyetlerinin olası etkileri konusunda da yeni tartışmaları gündeme getirdi. Madencilik faaliyetleri, deniz tabanındaki bu hassas ekosistemleri bozabilir ve karbondioksit depolama süreçlerini olumsuz etkileyebilir. Hawaii gibi bazı bölgeler, deniz madenciliğine karşı önlemler almış olsa da, uluslararası arenada bu tür faaliyetler hâlâ devam etmekte.
Hayatın Kökenine Dair Yeni Fikirler
Bu buluşun başka bir önemli etkisi, hayatın kökeniyle ilgili teorilere yeni bir bakış açısı kazandırması olabilir. Bir teoriye göre, yaşam derin denizlerdeki hidrotermal bacalarda başlamış olabilir. Derin denizlerde deniz suyu elektroliziyle oksijen üretiminin mümkün olduğunu gösteren bu keşif, hayatın nasıl başladığına dair yeni araştırmaların önünü açabilir. Sweetman, karanlık oksijen üretimi sürecinin daha fazla incelenmesi gerektiğini belirterek, bu keşfin daha büyük ve şaşırtıcı bilimsel buluşların başlangıcı olabileceğini umduğunu ifade etti.
News
