Üçüncü Körfez Savaşı sonrasında küresel enerji piyasalarında yaşanan arz şoku, dünya ekonomilerinin en kırılgan noktalarını sarsmaya devam ediyor. Nepal’de mutfak tüpü kuyruklarıyla başlayan uygulamalar, bazı ülkelerde kartalların alım gücünü zayıflatırken Pakistan’da okulların kapalı kalması ve üniversitelerin uzaktan eğitime geçmesi gibi sonuçlar doğurdu. Sri Lanka’da ise enerji maliyetlerini düşürmek amacıyla şirketler için haftada bir gün üretime ara verme kararı gündeme geldi. IMF Başkanı Kristalina Georgieva’nın “düşünülemez” olarak nitelendirdiği bu küresel kriz, özellikle yoksul toplumlar için acı bir gerçekliğe dönüştü. TARİH TEKERRÜR EDİYOR: 2022 RUSYA ŞOKU VE ÖTESİ Enerji arzındaki tıkanmanın bedelini en çok yoksulluk içindeki kesimler ödemeye devam ediyor. Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası Avrupa’nın hanehalkını korumak adına başvurduğu enerji sübvansiyonları, fiyatları uzun süre yüksek tutmuş; bunun sonucunda döviz rezervleri sınırlı olan ithalatçı ülkeler zor durumda kalmıştır. O dönemde Sri Lanka temerrüde sürüklendiği için Pakistan da IMF’nin kapısını çalmak zorunda kalmıştı. Günümüzde Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapalı olması, mevcut krizi geçmişteki örneklerden çok daha tehlikeli bir boyuta taşıyor. EN KIRILGAN ÜÇLÜ: ÜRDÜN, PAKİSTAN VE MISIR Risk analizleri, bu şoka karşı en savunmasız durumda olan ülkelerin Ürdün, Mısır ve Pakistan olduğuna işaret ediyor: Ürdün, Batılı müttefikler ve Körfez bağışçılarıyla güvenli bir tampon kurmuş gibi görünse de finansal desteklerin yetersizliği nedeniyle acil yardıma ihtiyaç duyuyor. Pakistan, GSYH’sının %4’ünü petrol ve gaz ithalatına ayırıyor ve enerjisinin yaklaşık %90’ını Orta Doğu’dan karşılıyor; aynı zamanda savaş nedeniyle kesilebilecek işçi dövizleri riskiyle karşı karşıya. Mısır ise bu yıl ödemesi gereken yaklaşık 29 milyar dolar dış borcu nedeniyle döviz rezervlerinin büyük bir kısmını kullanmak zorunda kalabilir. Bu durum Kahire’nin yeni bir şoku absorbe etme kapasitesini sınırlandırıyor. REZERVLER ERİRKEN KURLAR BASKI ALTINDA Enerji fiyatlarındaki yükseliş ithalat faturalarını artırırken, Körfez ülkelerinden gelen işçi dövizlerinin azalması cari açığı genişletiyor. Değer kaybeden para birimleri, dolar üzerinden alınan petrolü daha da mali hale getiriyor ve bu durum yatırımcıları piyasalardan kaçırıyor. Bangladeş ve Sri Lanka gibi ülkelerde rezervlerin üç aylık ithalatı bile karşılayamaz hale gelmesi, yatırımcı güvenini daha da zayıflatıyor. HİNDİSTAN VE TAYLAND: TAMPONLAR DEVREDE Listenin güvenli tarafında yer alan Tayland, GSYH’sinin %7’sini enerji ithalatına ayırmasına rağmen 100 günlük stratejik petrol rezervi ve yedi aylık ithalatı karşılayabilecek döviz stoğu sayesinde krize karşı zaman kazanıyor. Hindistan ise bu krizde en az etkilenen aktörlerden biri olarak öne çıkıyor: Rus petrolüne yönelebilecek rafine kapasitesi ve elektrik üretiminde yerli kömürü tercih eden politika, Körfez’e bağımlılığı azaltıyor. Ayrıca Hindistan’ın yedi aylık ithalatı kapsayan güçlü rezervleri, olası spekülatif ataklara karşı önemli bir kalkan görevi görüyor. İNSANİ FELAKET KAPIDA: ENERJİ KRİZİ GIDA KRİZİNE DÖNÜŞÜYOR Krizin insani boyutu, makro göstergelerin ötesine geçerek daha da korkutucu hale geliyor. Doğalgazdan elde edilen azotlu gübrelerin maliyetlerinin yükselmesi, tarımsal üretimi olumsuz etkiliyor. Dünya Gıda Programı (WFP), çatışmaların sürmesi halinde 2026 yılında akut açlıkla karşılaşacak kişi sayısının rekor kırabileceği konusunda uyarıda bulunuyor. Finansal yapı ne kadar ayakta kalırsa kalsın, gıdaya erişimin sürekliliği krizin en belirleyici unsuru olmaya devam ediyor.
News
