Kolorektal Kanser: Tarama, Risk Faktörleri ve Erken Belirti Noktaları
Kalın bağırsak ve rektumdan köken alan kanserler, günümüzde toplum sağlığını en çok etkileyen sorunlar arasında öne çıkıyor. Sıklıkta artış gösteren bu hastalık, gençlerde de görülmeye başlandı. Mart ayının “Kolorektal Kanser Farkındalık Ayı” olarak anılmasıyla birlikte, hastalığın dünyadaki ve ülkemizdeki durumunu, risk unsurlarını ve hayati öneme sahip tarama yöntemlerini paylaşan Genel Cerrahi ve Cerrahi Onkoloji uzmanı görüşlerini derledik: İstatistikler düşündürücü Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) verilerine göre kolorektal kanser dünya genelinde en sık görülen kanserler arasında üçüncü sırada, ölüm oranlarına bakıldığında ise ikinci konumda yer alıyor. Her yıl yaklaşık 1,9 milyon kişiye bu tanı konuluyor.
Türkiye’de durum benzer nitelikte. Sağlık Bakanlığı datalarına göre kolorektal kanser, ülkemizde en sık görülen kanserlerden biri olup her yıl yaklaşık 20 bin yeni vaka tespit ediliyor. Polip adı verilen iyi huylu oluşumlardan çoğu zaman kansere dönüşüm süreci yaklaşık on yıl sürer; bu uzun dönem, tarama testleriyle poliplerin erken dönemde yakalanıp çıkarılmasına olanak tanıyor ve böylece kanser oluşumunun başlaması engellenebiliyor.
Kimler risk altında? Kolorektal kanserin gelişiminde rol oynayan başlıca risk faktörleri şunlardır: ileri yaş (özellikle 50 yaş ve üzeri), ailede kolon kanseri öyküsü, bazı kalıtsal sendromlar ve inflamatuvar bağırsak hastalıkları. Ayrıca yaşam tarzı da önemli bir etkendir: kırmızı ve işlenmiş et tüketiminin fazlalığı, obezite, sigara ve alkol kullanımı ile hareketsiz yaşam bu riski artırır. Buna karşılık lifli gıdalar, düzenli egzersiz ve sağlıklı kilo kontrolü hastalığa yakalanma riskini azaltır.
Tarama yaşı güncellendi Ülkemizdeki ulusal tarama programı 50–70 yaş aralığında olan bireylerde her iki yılda bir dışkıda gizli kan testi ve 10 yılda bir kolonoskopi önerir. Ancak son yıllarda kılavuzlar genç yaşta artışın farkında olarak tarama başlangıç yaşını 45’e çekmeyi öneriyor. Ailesinde risk faktörü olanların daha erken başvuru yapması hayati önem taşır. Bu nedenle temel mesajımız, 45 yaşından itibaren kolorektal kanser taramalarını başlatmaktır.
Kolonoskopiden korkmayın Toplumda kolonoskopiye dair yanlış korkular bulunuyor. Günümüzde bu işlem güvenli ve rutin olarak uygulanıyor. Sedasyon adı verilen hafif uyutucu ilaçlar sayesinde işlem sırasında ağrı hissetmezsiniz; yaklaşık 20–30 dakika süren bu işlemden sonra hastalar aynı gün normal yaşamlarına dönebilir. En önemli avantajı ise sadece tanı koymakla kalmayıp, kanser öncüsü poliplerin de o anda çıkarılabilmesidir.
Belirti göstermez mi? Kolorektal kanser çoğu durumda erken dönemde belirti vermez. Ancak şu bulgular varsa vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir:
-Dışkılama alışkanlıklarında değişiklik (uzun süreli kabızlık veya ishal),
-Dışkıda kan görülmesi,
-Nedeni açıklanamayan kilo kaybı,
-Karın ağrısı veya belirsiz kansızlık.
News