Çin’in Sichuan Havzası’nın derinliklerinde, yaklaşık 640 kilometre uzunluğunda ve yüzeye ulaşan devasa bir volkanik zincir yer almaktadır. Bu eşsiz oluşum, erken Neoproterozoyik dönemde, okyanus kabuğunun kıta kabuğu altına doğru dalması (subdüksiyon) sonucu ortaya çıkmıştır. Magmanın yüzeye ulaşmasıyla oluşan bu uzun ve dar yapı, bölgenin jeolojik tarihine ışık tutan önemli bir keşiftir.
Bu süreçte, yer kabuğunun altına doğru gerçekleşen magmatik aktivite, bölgedeki kıta ve okyanus levhalarının hareketleriyle şekillenmiş ve yeni volkanik yapılar ortaya çıkmıştır. Bu volkanik yaylar, sadece bölgesel değil, aynı zamanda küresel jeolojik süreçlerin anlaşılmasında da kritik bir rol oynamaktadır.
Volkanik Yayların Oluşumu ve Mekanizması
Subdüksiyon sırasında, okyanus levhası ısınır, su salınımı artar ve bu da magmanın oluşmasına neden olur. Magma, levha sınırları boyunca yükselerek yüzeye ulaşır ve yay şeklinde dizilen volkanlar ortaya çıkar. Bu yapıların oluşumu, yeni kabukların oluşmasını ve eski kabukların yeniden şekillenmesini sağlar.
Çalışmalarını Zhidong Gu ve Junyong Li’nin liderliğinde sürdüren araştırmacılar, bölgedeki volkanik yapının yüzeyden yaklaşık 6 kilometre derinlikte, 700 kilometre uzunluğunda ve 50 kilometre genişliğinde bir kuşak halinde olduğunu hava tabanlı manyetik sensörler kullanarak tespit etti. Bu sensörler, demir açısından zengin volkanik kayaları belirleyerek bölgedeki magmatik aktivitenin derinlikte devam ettiğine işaret etti.
Derin Sondajlarla Elde Edilen Kanıtlar
Yapılan derin sondaj çalışmaları sonucunda çıkarılan kaya örnekleri, magmatik kökenli olduklarını ve bölgedeki yay volkanlarının oluşturduğu yeni kabuklarla kimyasal açıdan uyum gösterdiklerini ortaya koydu. Bu kayaçların yaşı ise yaklaşık 770 ila 820 milyon yıl arasında tespit edilmiştir.
Bu volkanik yay, genellikle kıyı bölgelerinde oluşan yaylardan farklı olarak, daha geniş ve yatay düzlemde uzanan yapısıyla dikkat çekiyor. Araştırmacılar, bu farklılığın ‘‘yassı levha dalması’’ (flat-slab subdüksiyon) adını verdikleri özel bir tektonik süreçten kaynaklandığını belirtti. Bu süreçte, okyanus levhası sığ bir açıyla kıta levhasının altına girer ve yüzlerce kilometre yatay hareket ederek derinlere doğru ilerler. Günümüzde Güney Amerika’daki And Dağları’nda da benzer yapılar gözlemlenmektedir.
İki Farklı Sistem ve Jeolojik Anlamı
Avustralya’daki Monash Üniversitesi’nden jeoloji uzmanı Peter Cawood, bu volkanik kuşakların farklı sistemler olabileceğine ve zamanla birbirleriyle entegre olabileceklerine dikkat çekti. Ancak, yeni verilerin bölgedeki magmatik aktivitenin, önceden düşünüldüğünden çok daha yoğun ve geniş kapsamlı olduğunu gösterdiğini de ekledi.
Volkanik faaliyetlerin iklim üzerindeki etkileri de göz ardı edilmemektedir. Bu aktiviteler sırasında atmosfere salınan karbon, küresel ısınmayı tetikleyebilirken, dağlardaki kimyasal aşınmalar ise karbonu emerek doğal dengeyi sağlar. Bu süreçler, milyonlarca yıl boyunca Dünya’nın karbon döngüsünü ve iklimini dengede tutan önemli mekanizmalardır.
News
