ABD ile Çin arasındaki küresel çip üretimindeki mücadele, Avrupa’da bazı şirketlere yönelik kontrollerin artmasıyla jeopolitik gerilimin sanayiye ve tedarik hatlarına doğrudan etkisini gösterdi. Avrupa, ABD ve Japonya’nın önde gelen otomobil üreticilerine chip temin eden tedarikçilerin zincirlerindeki kırılmalar, Covid-19 salgını sırasında yaşanan çip krizinin bir benzerinin yaşanabileceğini işaret ediyor.
Güçlü bir anlaşmazlık atmosferi içinde ABD Başkanı Joe Biden döneminde kurulan baskılar ve Hollanda’daki kararlar, Çin ile Hollanda arasında gerilimin sürmesine yol açtı. Özellikle Hollanda’da Nexperia’ya yönelik devlet müdahalesi, şirkette kritik karar mekanizmalarının devreye girmesini ve üretim süreçlerinin güvenliğini hedefledi.
Hollanda Şirketine El Koyma: Lahey yönetimi, Wingtech’in 2019’da Nexperia üzerinde çoğunluk hissi edinmesiyle kontrolü ele almanın gerekliliğine karar verdi. CEO Cang Şüecıng’in görevden alınması ve acil güvenlik göstergelerinin vurgulanmasıyla, kritik teknolojinin Avrupa içinde kalmasının güvenliğini amaçlayan bu adım, 1952 Mamullerin Erişilebilirliği Yasası çerçevesinde yürütüldü. Sarkozyan bir ifadeyle, bu hamle Avrupa’nın ekonomik güvenliğini koruma adına atılmış bir tedbirdir.
Varlık Listesi ve Kontrol Mekanizması: ABD’nin ihracat sınırlamalarıyla sıkı bir bağlamda çalışan Hollanda hükümeti, Varlık Listesi’nde yer alan şirketlerin ortaklık yapılarını da kapsama alacak şekilde adımı genişletti. 30 Eylül’de yürürlüğe giren kurala göre, 1 Ekim’den itibaren geçici kontroller uygulanmaya başlandı ve ardından yönetim Nexperia’nın üzerinde bulunduğu genel kararlar doğrultusunda ele geçirildi. Bu süreç, ABD-Türkiye-Çin ilişkisinde benzer baskıların nasıl sonuçlar doğurabileceğine dair ipuçları veriyor.
Çin’in yanıtı ve küresel üretim: Wingtech’in, ABD’nin Varlık Listesi kapsamında 2024’te yer alması, Hollanda kararlarının Çin etkisini artırmasına yol açtı. Çinli operasyonlar ise, Nexperia’nın Çin biriminde bazı çalışmaları durdurdu ve Avrupa’daki operasyonları için yerel tedarik zincirleri kurma yönünde adımlar attı. Bu adımlar, uluslararası iş ortaklıklarında güvenlik ve süreklilik konularını ön plana çıkarıyor.
Otomobil Sektörünün Kilit Tedarikçisi: Nijmegen merkezli Nexperia, otomobil üreticilerine temel uygulamalarda kullanılan basit çipleri sağlayan kritik bir rol oynuyor. Sektör analizleri, bu tür çiplerin otomotiv üretiminin yaklaşık yüzde 95’ini kapsayan geniş bir yelpazede kullanıldığını gösteriyor. Salgın döneminde görülen aksaklıklar, 2021-2023 arasında milyonlarca araç üretim kaybı yaşanmasına neden oldu. Nexperia’nın küresel üretiminin önemli bir kısmı Çin’de gerçekleştirilirken, böylesi bir kesinti dünya çapında üretim zorluklarına yol açabilir.
İhtilaflar Sürüyor: Trump ve Şi’nin Busan’da yaptıkları görüşmenin ardından taraflar, %50 ortaklık kuralının uygulanmasının bir yıllık ertelemesini kararlaştırdıysa da bu, iki ülke arasındaki anlaşmazlığı tamamen çözmedi. Çin, Hollanda’nın tutumunu, Nexperia üzerindeki baskının hatalı ve yapıcı olmayan bir yaklaşım olduğunu savunuyor. Avrupa Birliği açısından ise bu tür müdahalelerin sanayi stratejilerine zarar verebileceği endişesi sürüyor.
Avrupa Komisyonu Sözcüsü ve Çin Ticaret Bakanlığı’nın açıklamaları, diyalog kanallarının açık kalmasına rağmen en kötü senaryolardan kaçınılmasının altını çiziyor. Bu süreç, özel bir şirketin iki farklı hükümetin kontrolündeki aygıtlar arasında nasıl bir dönüşüm yaşadığını ve bunun sanayi ile tedarik zincirlerinde ne tür sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.
News
