Avrupa ve Amerika arasındaki biyolojik değişim döneminin en ölümcül hatıralarından biri olan frengi, ilk kez Napoli kuşatması sırasında kayıtlara geçti. Başlangıçta küçük irinli yaralarla belirti veren hastalık, çok kısa sürede ağır sonuçlara yol açtı ve kıtaya hızla yayıldı.
Kolomb Hipotezi frenginin Amerika kökenli olduğunu ve 1493’e dönen mürettebatın Avrupa’ya taşıdığını ileri sürer. Buna karşı çıkan Ön Kolomb Hipotezi ise hastalığın Eski Dünya’da var olduğuna, ancak ölümcüllüğe çevrilmesinin çevresel ya da genetik değişimlerle mümkün olduğuna işaret eder. Güncel bilimsel bulgular, Kolomb Hipotezi’ni destekler nitelikte. 1492 öncesi yerli iskeletlerde frengiye bağlı kemik lezyonlarına rastlanması, Avrupa kalıntılarında ise bu tür kanıtların sınırlı olması bu yöndeki kanıtları güçlendiriyor.
Belirti ve gizlenme açısından bakıldığında, frengi bakterisi Treponema pallidum mikroskop altında ince bir tel gibi görünür. Bu yapısı sayesinde dokulara kolayca nüfuz eder ve yıllarca sessiz kalabilir. Zaman içinde bağışıklık sisteminden kaçabilir ve yeniden aktifleşebilir.
İlk olarak Avrupa’ya taşıdığı bu bakteri, yoğun şehirler ve savaşlar gibi toplu yaşam alanlarında hızla yayıldı. 15. yüzyılın sonlarına doğru İtalyan Savaşları, hastalığın Napoli’den Fransa’ya, oradan Almanya’ya ve daha uzak bölgelere taşınmasına zemin hazırladı. Başlangıçtaki ölümcüllük oranı yüksekti, çünkü evrimsel süreçler patojenleri daha az ölümcül formlara yönlendirdikçe, hastaların hayatta kalma süresi ve yayılma imkanı artıyordu.
Modern frengi’nin evrimi artık daha sinsi ilerliyor. Birinci evre genelde ağrısız bir yaranın oluşmasıyla başlar; yara iyileşse bile bakteri vücutta kalabilir. İkinci evre, tüm vücuda yayılan döküntüler, lenf bezlerinde şişlik ve yorgunlukla kendini gösterir. Uzun yıllar sessizliğini koruyabilir ve geç evrede kalp, beyin ve sinir sistemi gibi hayati organları etkileyerek felç, körlük veya ölümle sonuçlanabilir. 1500’lerin başından itibaren frengi, Avrupa’ya dönüp Afrika ve Asya üzerinden Amerika’ya yeniden yayıldı ve küresel ticaretin yaygınlaşmasıyla dünyaya yayılma hızı arttı.
Günümüzde de önemi azalmamıştır: Dünya Sağlık Örgütü her yıl milyonlarca yeni vaka bildirmektedir. Hastalığın bakterisi laboratuvar ortamında tamamen üretilemediğinden biyolojik yapısı hâlâ tam olarak çözülememiştir.
News
