Otomasyon, Yapay Zeka ve Yeşil Dönüşümle Gelen Mesleklerdeki Değişim
Günümüzde otomasyon ve yapay zeka teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, özellikle beyaz ve mavi yaka mesleklerin temel yapısını köklü biçimde dönüştürmeye devam ediyor. Bunun yanı sıra, iklim değişikliğiyle mücadelede ön planda yer alan yeşil dönüşüm politikaları, fosil yakıt kaynaklı iş sahalarını ciddi anlamda sarsmakta ve yeni istihdam alanları yaratmaktadır. Bu süreç, geleneksel sektörleri ve meslekleri yeniden şekillendirerek, sürdürülebilirlik ve çevre dostu teknolojilere geçişi hızlandırıyor.
Özellikle el sanatları ve zanaatkarlık alanındaki meslekler, dijitalleşmenin etkisiyle giderek azalmaya yüz tutuyor. 3D yazıcılar, çevrim içi satış platformları ve seri üretim teknolojileri, yüksek ustalık gerektiren meslekleri rekabet dışına itiyor ve bu alanlardaki geleneksel el işlerini tehdit ediyor. Buna rağmen, Leopold gibi uzmanlar, zanaatkarlık ve el sanatlarının insanlar tarafından hâlâ değerli görülmeye devam ettiğine vurgu yapıyor.
Geleceğin Meslekleri ve Teknolojinin Rolü
WEF’in 2025 Mesleklerin Geleceği raporu, teknolojik gelişmelerin, yeşil dönüşümün, yaşam maliyetlerinin ve demografik değişimlerin önümüzdeki 5 yıl içinde küresel istihdam ve iş piyasası üzerinde derin etkiler yaratacağını öngörmekte. Bu dönem içinde yaklaşık 170 milyon yeni iş alanı ortaya çıkarken, 92 milyon mevcut işin ortadan kalkması bekleniyor. Böylece, küresel iş gücü toplamının yaklaşık %22’sinin ya radikal biçimde değişeceği ya da tamamen yok olacağı öngörülüyor.
Yapay zeka, robotik ve otomasyon gibi teknolojik gelişmeler, özellikle rutin ve tekrarlayan görevleri üstlenen meslekleri hızla olumsuz etkiliyor. Örneğin, banka gişe görevlileri, müşteri temsilcileri, muhasebeciler, veri giriş memurları ve kasiyerlik gibi işler, yapay zeka destekli yazılımlarla kolayca ikame edilmekte. Aynı şekilde, üretim hatlarındaki montaj işçileri, paketleyiciler ve depo görevlileri de robotik sistemlerin yükselişiyle işlerinden olma riskiyle karşı karşıya kalıyor.
Bu konuda WEF İş Ücretleri ve İstihdam Oluşturma Başkanı Till Leopold, AA muhabirine yaptığı açıklamada, en hızlı büyüyen meslek gruplarını, finansal teknolojiler, yazılım geliştirme, büyük veri analizi, yapay zeka ve siber güvenlik alanlarındaki uzmanlıkların oluşturduğunu belirtti. Ayrıca, yapay zeka ve otomasyon alanındaki gelişmelerden önce, rutin görevler ve tekrarlayan işler risk altındayken, şu an grafik tasarımı gibi mesleklerin de bu listeye eklendiğine dikkat çekti. Leopold, “Dönüşümden etkilenen mesleklerin ‘modası geçti’ ifadesi yerine, becerilerin ve görevlerin hızla değiştiği gerçeğini kabul etmek daha doğru olur.” dedi.
Geleneksel Meslekler ve Dijitalleşmenin Etkisi
Geleneksel tarım ve hayvancılık meslekleri, otomatik sulama sistemleri, sensörlerle donatılmış verimlilik takip teknolojileri ve dron kullanımı gibi yeniliklerin etkisiyle giderek azalmaya başladı. Bu teknolojiler, çiftçiliği ve hayvancılığı daha az insan gücüne ihtiyaç duyan bir hale getiriyor. Aynı zamanda, el sanatları ve zanaatkarlık alanındaki meslekler de, 3D yazıcılar ve çevrim içi pazar yerleri sayesinde, hem seri üretim hem de küresel satış imkanlarıyla rekabet gücünü kaybediyor.
Ancak, Leopold bu konuda önemli bir noktaya değiniyor: “Zanaatkarlık ve el sanatları, hâlâ insanlar tarafından yüksek değere sahiptir ve kültürel kimliğin önemli bir parçasını oluşturur.”
Yeşil Dönüşüm ve Fosil Yakıt Sektörlerinin Gelişimi
İklim değişikliğiyle mücadelede yüksek karbon salınımına neden olan sektörler, özellikle kömür madenciliği ve petrol üretimi, ciddi bir dönüşüm sürecine girmekte. Avustralya, Almanya gibi ülkeler, kömür madeni ve petrol sektörlerini azaltmaya yönelik takvimler belirlerken, bu sektörlerde çalışan binlerce işçi yeniden istihdam edilme programlarına yönlendiriliyor.
Leopold, sürdürülebilir ve temiz enerji teknolojilerine geçişin, elektrikli araçlar, yenilenebilir enerji projeleri ve çevre mühendisliği alanlarındaki uzmanlara olan talebi artıracağını ifade ediyor. Gelecekte, özellikle bu alanlarda uzmanlaşmış mesleklerin sayısında artış bekleniyor.
Geleceğin meslekleri, genellikle “fütüristik” olarak görülmese de, yaşlanan nüfus nedeniyle sağlık ve sosyal hizmetler alanındaki mesleklerin büyümesi ön görülüyor. Hemşirelik, sosyal hizmet uzmanlığı, kişisel bakım ve danışmanlık gibi alanlar, özellikle yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte, yüksek talep görecek meslekler arasında yer alıyor.
Leopold ayrıca, ilkokul ve ortaokul öğretmenliği gibi eğitim alanlarının da, nüfus artışına bağlı olarak yeni pozisyonlar ve fırsatlar sunacağını belirtiyor. Tarım ve inşaat işçileri, teslimat şoförleri ve satış elemanları gibi mesleklerde de önemli artışlar öngörülmekte. Yüksek gelirli ülkelerde nüfusun yaşlanması ve iş gücünün daralması, gelişmekte olan ülkelerde ise genç ve eğitimli nüfusun artması, küresel iş gücü piyasasını köklü biçimde etkileyecek dinamikler arasında yer alıyor.
Hızlı Meslek Değişimlerinin Gerektirdiği Yeni Beceriler
Teknolojik ve demografik gelişmelerin yanı sıra, jeopolitik gerilimler ve küresel ekonomik belirsizlikler de iş dünyasını etkiliyor. Şirketlerin yaklaşık %34’ü, iş modellerini yenilemek zorunda kalırken, işverenlerin %50’si yaşam maliyetlerindeki artışın, iş yapış biçimlerini değiştireceğini öngörüyor. Ayrıca, yavaş büyümenin dünya genelinde 1,6 milyon kişinin işini kaybetmesine neden olacağı tahmin ediliyor.
Leopold, “2030 yılına kadar, herhangi bir meslekte kullanılan temel becerilerin yaklaşık %40’ı değişmiş olacak. Bu da, günümüzde ideal görülen meslek eğitimlerinin, mezuniyet sonrası ilk 2 yıl içinde bile hızla güncelliğini yitireceği anlamına geliyor.” diyor. Bu nedenle, geleceğin mesleklerine uyum sağlayabilmek için, iki ana beceri alanına odaklanmak gerekiyor: teknoloji okuryazarlığı, yapay zeka ve yazılım bilgisi ile yaratıcılık, empati, problem çözme, esneklik ve dayanıklılık gibi kişisel yetkinlikler.
Mesleklerin sadece ekonomik değil, aynı zamanda kültürel ve toplumsal kimliğin de bir yansıması olduğunu hatırlatan Leopold, yapay zekanın düşünsel süreçleri etkilediği ve geleneksel mesleklerin yok olmasının, bir yaşam biçiminin ve hafızanın kaybı anlamına gelebileceğine dikkat çekiyor. Üretken yapay zekanın ortaya çıkmasıyla, kolektif bilgi ve deneyimle etkileşim biçimimizde önemli değişiklikler görülecek ve bu değişiklikler iş dünyasında hali hazırda hissedilmeye başlanmıştır.
Genç çalışanların mesleklerini öğrenme sürecinde giriş seviyesindeki birçok görevi yapay zekanın devralması, deneyimli profesyonellerin bilgi ve sezgilerini gelecek nesillere aktarma konusunda yeni yaklaşımların geliştirilmesini gerektirmektedir. Leopold, “Her ne kadar bazı meslekler yok olsa da, zamanla yeni meslekler ve yöntemler ortaya çıkacaktır. Örneğin, 200 yıl önceki tarımsal üretim biçimleri, günümüzde hayal bile edilemez olsa da, bu meslekler toplumlar ve ekonomiler için temel olmaya devam ediyor.” diyerek, değişimin sürekliliğine vurgu yapıyor.
News
