İnsanlar kokuya verdikleri tepkileri büyük ölçüde kültür, alışkanlıklar ve kişisel deneyimler üzerinden şekillendirirler. Birine iğrenç gelen bir koku, başkası için nötr ya da hatta hoş olabilir. Bununla birlikte yapılan çalışmalar, çürüme ve dışkı gibi kükürt türevli kokuların hemen hemen herkes tarafından olumsuz değerlendirildiğini gösteriyor. Beynin bu kokuları evrimsel olarak sağlık tehdidiyle ilişkilendirme eğilimi, bu genel olumsuz algının temel nedeni olarak ortaya konuyor.
KOKU REKORLARI: DOĞADAKİ İNİ/OYUNLAR Doğada kötü ün kazanmış pek çok canlı ve bitki bulunuyor. Çürüme sahibini andıran kokusuyla bilinen “ceset çiçeği” ve “ceset zambağı” bu kategorinin başında geliyor. Meyve dünyasında ise durian, yoğun ve baskın aroması nedeniyle bazı ülkelerde toplu taşıma ve kamu alanlarına alınmıyor. Hayvanlar aleminde kokarca uzun yıllardır kötü koku denince akla gelen ilk canlı olsa da, uzmanlar güney tamandua ve çizgili gelincik gibi türlerin salgılarının çok daha güçlü olduğuna işaret ediyor. Savunma amaçlı bu hayvanların salgıları, geçici körlüğe yol açabilecek kadar etkili olabiliyor.
KİMYASAL AÇIDAN EN DAYANILMAZ KOKU Araştırmalar, en keskin kokunun sadece hayvanlardan kaynaklanmadığını, kimyasal bileşiklerin bu alanda öne çıktığını gösteriyor. Kimyagerler için öne çıkan aday, tiyoaseton adlı maddedir. Tiyoasetonun kokusu o kadar yoğun ki, laboratuvar ortamında üzerinde çalışmak bile neredeyse imkânsız hale geliyor.
TARİHE GEÇEN OLAY Tiyoasetonun ünü 1889’da Almanya’da yaşanan bir olayla pekişti. İlk damıtma denemesi sırasında ortaya çıkan koku, kısa bir sürede şehrin büyük bölümüne yayıldı; insanlar bayıldı, mide bulantısı yaşandı ve şehirde bir panik havası oluştu. Kimyagerler bu kokuyu “cehennemden gelen bir çöp kutusu” diye betimliyordu.
KOKUDAN DAHA KÖTÜSÜ MÜMKÜN MÜ? Teorik olarak evet. Laboratuvar ortamında temizleyici ürünlerdeki standart “tuvalet kokusu” ile geçmişte geliştirilmiş bazı askeri koku karışımları bir araya getirildiğinde, insan dayanıklılığını zorlayan bir karışım elde ediliyor. Bilim insanları bu duruma esprili bir ifadeyle “koku çorbası” diyor ve bugüne dek kaydedilen en rahatsız edici kokulardan biri olarak tanımlıyorlar.
News
