Kolesterol, vücudun her hücresinde bulunan mumumsu bir yağ türüdür. Karaciğer tarafından üretilir ve hayvansal gıdalardan da alınır. Hücre zarının yapısında, hormon üretiminde ve safra asidi sentezinde görev alır. Yeterli düzeyde olduğu sürece yaşam için elzemdir; ancak kandaki yüksek kolesterol damar çeperlerinde plak oluşumuna yol açabilir ve bu da daralma, sertleşme ve tıkanmalara neden olur. Yukarıdaki süreçler çoğu durumda belirti vermez; bu nedenle düzenli tarama önemlidir.
Yumurta, tereyağı, peynir… Hangisi suçlu? Uzun süre yumurtayı kısıtlayıcı bir yaklaşım benimsense de güncel veriler sağlıklı bireylerde günde 1 tam yumurtanın tüketilmesinin sakıncalı olmadığını gösterir. Asıl problem, kolesterolden çok doymuş yağlar ve trans yağlardır. Doymuş yağlar tereyağı, kuyruk yağı ve margarin gibi kaynaklarda LDL’yi yükseltebilirken, kızartmalarda ortaya çıkan trans yağlar LDL’yi artırıp HDL’yi düşürür. Bu nedenle beslenmede dengeli yağ seçimi önemlidir.
HDL, LDL, trigliserid… Kolesterolün taşıma şekline göre sınıflamalar farklıdır:
- HDL (iyi kolesterol): Fazla kolesterolü damarlardan karaciğere taşır ve damarları temizler.
- LDL (kötü kolesterol): Kolesterolü damarlara götüren taşıyıcıdır; fazlası damar duvarlarına yapışabilir.
- Trigliserid: Kandaki bulunan yağlardır; yüksekliği genelde aşırı şeker, alkol ve karbonhidrat tüketimiyle ilişkilidir.
Kolesterol yüksekliğinin 5 sinsi belirtisi Genelde belirti vermez; ancak bazı sinyaller göze çarpar: ksantelazma (göz çevresinde sarı yağ bezeleri), bacaklarda kramp, erkeklerde ereksiyon sorunları, göğüs ağrısı veya sıkışma hissi, çabuk yorulma ve nefes darlığı. 50 yaş üstü herkesin yılda en az bir kez tam lipid profili yaptırması önerilir.
Kolesterol dostu 5 temel alışkanlık 1) Lifli gıdaları artırın: yulaf, nohut, elma, pazı, keten tohumu; 2) Omega-3 yağlarını tercih edin: ceviz, semizotu, uskumru, sardalya; 3) Kızartma yerine haşlama–ızgara–buğulama; 4) Günde 30 dakika yürüyüş; 5) Fazla kilolardan kurtulun: Her 5 kilo kayıp, LDL’yi 8–10 mg/dL düşürebilir.
Kan testinde hangi sayıya dikkat etmeli? Kolesterol testlerinde sadece toplam değer yerine ayrıntılı sonuçlar birlikte değerlendirilmelidir: HDL, LDL ve trigliserid düzeyleri bir arada bakılmalıdır.
Statinler: Gerekli mi, fazla mı?Statinler LDL’i belirgin şekilde düşürür ve plakların iltihaplanmasını azaltır; bu nedenle kardiyovasküler riskleri düşürmede etkilidir. Ancak herkes için uygun değildir; yaş, tansiyon, şeker ve sigara gibi risk faktörlerine göre karar verilir. Düzenli takip ile güvenli kullanım mümkündür.
Statinler libidoyu düşürür mü? Bazı kişilerde cinsel istek veya sertleşme sorunları bildirilse de bu etkilerin statinden mi kaynaklandığı konusunda net bir görüş bulunmamaktadır; bazı vakalarda düşük libido geçici olabilir. Özellikle yüksek dozlar, ileri yaş veya eşlik eden hastalıklar riskleri artırabilir; doz ayarı veya farklı statin türüne geçiş çözüm olabilir.
YARIN: – Aspirin hâlâ her yaşta öneriliyor mu? – Doğal kan incelticiler: Nar, zerdeçal, omega-3 işe yarar mı? – Damar tıkanıklığında kimler ilaçsız kalmamalı? – “Bende pıhtı atar mı?” sorusuna bilimsel yanıtlar.
News
