Kurşun, günümüz tüketici ürünlerinden önemli ölçüde uzaklaştırılsa da doğal tabiatta eski çağlardan bu yana bulunan ağır bir metal olarak karşımıza çıkıyor. Kayaçlar, toprak ve sularla birlikte tortullarda da doğal olarak bulunur ve volkanik patlamalar ile erozyon gibi süreçlerle çevreye yayılır. Yağmur sonrası su birikintilerinde kurşun yoğunluğunun dramatik biçimde artabileceğini gösteren bulgular bulunmaktadır.
Bir araştırma ekibi, bu doğal kurşun maruziyetinin insan türlerinin yanı sıra primatlarda da görülebilecek bir sağlık tehdidi olduğunu vurguluyor. Özellikle Gigantopithecus blacki adı verilen ve yaklaşık 1,8 milyon yıl önce yaşamış dev kuyruksuz maymunun dişlerinde günümüz endüstriyel kirliliğine denk kurşun seviyelerinin tespit edilmesi, beyin fonksiyonları üzerinde olumsuz etkiler olabileceğini düşündürüyor. Science Advances dergisinde yayımlanan çalışma, kurşun maruziyetinin yalnızca insan faaliyetleriyle sınırlı kalmadığını, primat evrimi boyunca karşılaşılan bir durum olduğunu gösteriyor.
Laboratuvar ortamında yapılan deneyler ile kurşuna karşı verilen yanıtlar daha da netleşti. Araştırmacılar, beyin organoidleri adı verilen mini beyin yapıları üreterek, burada eski ve modern varyant NOVA1 genlerini karşılaştırdı. Kurşuna maruz kalan organoidlerde, eski NOVA1 varyantının nöronları koruma konusunda modern varyanta göre daha etkisiz kaldığı gözlendi. Ayrıca eski varyantın dil ve konuşma becerileriyle ilişkilendirilen FOXP2 geninde işlev bozukluğuna yol açtığı ortaya çıktı.
Bu bulgular, Homo sapiens’in diğer türlere karşı yalnızca bilişsel olarak değil, toplumsal beceriler açısından da avantaj sağlamış olabileceğini düşündürmektedir. Araştırmacılar, kurşun zehirlenmesinin grup içi sosyal uyumu zayıflatabileceğini ve bazı türlerde iletişimsel gerilemelere yol açabileceğini öne sürdü. Bu hipotez, fosil kayıtlarının sınırlılığı nedeniyle bazı bilim insanları tarafından tartışmalı olsa da, dil yeteneğinin Homo sapiens’i diğer insan türlerinden ayıran önemli bir etmen olduğu konusunda genel bir uzlaşıya dayanıyor.
News
