ORC’ler, evrenin en ilgi çekici ve alışılmadık oluşumları arasında yer alıyor. RAD@home Astronomy Collaboratory’nin kurucuları ve ortak yazarları tarafından dile getirilen açıklamada, bu devasa halkaların galaksiler ve kara delikler arasındaki etkileşimin izlerini taşıdığını ifade ediyorlar. ilk kez 2019’da Avustralya Kare Kilometre Dizisi (ASKAP) cihazıyla keşfedilen bu radyo dalgaları yayan uçsuz bucaksız plazma halkaları, şimdiye dek görülenler arasında en büyük ve en enerjik örnek olarak öne çıkıyorlar.
Şimdiye kadar yalnızca birkaç düzine ORC’nin varlığı kaydedildi ve çoğu, Samanyolu’nun 10–20 katı kadar bir mesafedeydi. Ancak yeni tespit edilen halka, bu sınıfın en uç örneğini temsil ediyor. Özellikle iki nedenden ötürü benzersiz: birincisi, birbirine geçmiş iki halkadan oluşması; ikincisi ise hem en uzak hem de en kuvvetli örnek olması. Bu bulgular 2 Ekim 2025’te Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayımlandı.
Keşif, Hindistan merkezli vatandaş bilimi platformu RAD@home Astronomy Collaboratory katılımcılarının dikkatini çekti. Ardından Avrupa’da bulunan LOFAR (Low-Frequency Array) radyo ağında doğrulandı ve halka RAD J131346.9+500320 olarak adlandırıldı. Makalenin ortak yazarlarından Polonya’daki Nükleer Araştırmalar Merkezi’nden Pratik Dabhade, vatandaş bilimcilerin bu tür buluşlarda ne kadar kritik rol oynadığını vurguluyor: “Gözlem yetisi ve desen tanıma becerisi, yapay zekâ çağında bile değer kazanıyor.”
Araştırmacılar, ORC’lerin oluşumuna dair çeşitli senaryolar üzerinde çalışmaya devam ediyor. Önceki çalışmalar, bu halkaların süper kütleli kara deliklerin çarpışmasıyla ortaya çıkan kozmik şok dalgalarından kaynaklandığını öne sürüyordu. Ancak RAD J131346.9+500320’nin iki halkasının arasındaki bölgeye gazdan oluşan bir jet benzeri yapı dikkat çekti. Ekip, bu halkaların spiral galaksilerden fışkıran “süper rüzgârlar” tarafından şekillendirilmiş olabileceğini düşünüyor.
Makale ayrıca iki yeni yapıyı da tanımlıyor: birincisi yaklaşık 3 milyon ışık yılı genişliğinde bir galaksi, ikincisi ise büyük bir radyo jetinin etrafında halka barındıran başka bir galaksi. Bilim insanları, gelecekte LOFAR ile Şili’deki Vera C. Rubin Gözlemevi gibi ileri gözlemsel altyapılar sayesinde bu gizemli yapıların doğasını daha net aydınlatmayı hedefliyor.
News
