İzlanda’nın güney kıyılarındaki derin suların üzerinde, 1963 baharında patlayan bir volkanın kıvılcımıyla ortaya çıktı Surtsey. Deniz yüzeyinin hemen altındaki hareketin farkına varan ilk kişiler, balıkçı teknesiyle gelen ekip oldu. Gün ağardığında oluşan kara parçaları büyüyerek 1 kilometreyi aştı ve en yüksek noktası 174 metreye ulaştı; bu, insan müdahalesi olmadan kendiliğinden şekillenmiş bir adadır. Ad, ismini İskandinav mitolojisindeki ateş devinden aldı: Surtr’un Adası. İnsanın Girmediği Doğal Laboratuvar olarak tanımlanan bu coğrafya, 1965 yılında resmi olarak koruma altına alındı ve o andan itibaren bilim insanları ile çok sınırlı sayıda gazeteci dışında kimse adaya alınmıyor.
İzlanda Doğa Bilimleri Enstitüsü’nden coğrafyacı Olga Kolbrun Vilmundardottir, bu bölgenin nadir bir ekosistem oluşumuna sahne olduğunu belirtirken, Surtsey’in doğanın kendi halinde yeniden hayat bulma sürecinin paha biçilemez bir örneği olduğunu vurguluyor: “Bu bölgede böyle bir olay 3 ila 5 bin yılda bir görülür.”
ADIM ADIM YAŞAM BÖYLE GELİŞTİ Adanın ilk yaşam işaretleri, patlamadan sadece bir yıl sonra belirdi. Deniz akıntılarının taşıdığı deniz turpu bitkisi 1964’te kıyıya ulaştı, ardından kuşlar adaya uğramaya başladı. 1980’lerin başında martıların yuva kurması, ekosistemin kaderini değiştirdi; kuşların dışkılarıyla gelen tohumlar ve besinler, kısa sürede bitki örtüsünü zenginleştirdi. Botanikçi Pawel Wasowicz, “Darwin döneminden beri kuşların yalnızca etli meyve tohumlarını taşıdığı düşünülüyordu; Surtsey bu görüşü bozdu. Buradaki tüm bitkiler kuş dışkısıyla yayıldı.” diye anlatıyor. Zamanla gri foklar da bölgeye katıldı; fokların vari bir sığınak olarak adayı kullanması, ekosistemin dengeli bir şekilde güçlenmesini sağladı.
DOĞANIN KENDİNİ İYİLEŞTİRDİĞİNİN KANITI Bilim insanları, Surtsey’in son 60 yılda kaydedilen dönüşümünün, doğanın kendi kendini iyileştirme kapasitesinin güçlü bir göstergesi olduğunu ifade ediyor. Wasowicz, “Geniş alanlar tanındığında doğa geri dönmenin yolunu bulur; çoğu zaman beklediğimizden daha hızlı ve yaratıcı biçimde bunu gerçekleştirir.” diyor. Ancak okyanus dalgalarının fokların üreme bölgelerini aşındırmaya başlaması, bu alanların yüzyıla kadar yok olabileceği uyarısını da beraberinde getiriyor. Bugün Surtsey, çevre tahribatı yaşayan bölgelerin nasıl yeniden canlandırılabileceğine ilişkin dünyadaki en önemli örneklerden biri olarak görülüyor. Vilmundardottir ise adanın önemini şu sözlerle özetliyor: “Surtsey, İzlanda’nın insanlığa armağanı. Ana karada her şey insan eliyle şekillenmiş durumda. Ama Surtsey’de duyduğunuz tek şey kuş sesleri. Orada gerçekten doğanın kalbindesiniz.”
News
