Körfezden adaya, çeşitli uygarlıklar geride parlak yazıtlar bıraktı; ancak bu metinler hâlâ anlamını tam olarak çözememiş durumda. Dilbilimciler için bu dillerle yolculuk, adeta bir zaman makinesiyle yabancı bir kültüre çıkılan bir keşif serüveni olarak tanımlanıyor.
dw.com’da yer alan bir haberde Köln Üniversitesi’nden dilbilimci Svenja Bonmann günümüz bilim dünyasının en çok üzerinde durduğu yazı sistemlerini şöyle özetliyor: Linear A ile Girit Hiyeroglifleri: Minos kültüründen bize ulaşan bu yazılar, Yunancanın öncüsü olan Linear B’nin aksine hâlâ çözülememiş sessizliğini koruyor. Phaistos Diski: Girit’te bulunan bu benzersiz kil objesi, spiral motiflerle damgalanmış sembollerden oluşuyor ve tek bir örneğe sahip olması nedeniyle tutarlı bir çözüm üretmeyi güçleştiriyor. Rongo Rongo: Paskalya Adası’nın kuş ve insan figürlerinden oluşan görsel yazısı, deforme olmuş birkaç ahşap tablette kilitlendi kalmış bir sır olarak duruyor. İndus Vadisi Yazısı (Harappan): Pakistan ve Hindistan bölgesine yayılan bu diziler o kadar kısa ki, gerçek bir dil mi yoksa sadece sembolik bir sistem mi olduğuna dair tartışmalar sürüyor.
Neden çözülemiyor? Rosetta Taşı’nın bize Mısır hiyerogliflerini çözmede sağladığı kilit rol, bu yazılar için geçerli değil; çoğunda böyle iki dilli yazıtlar bulunmuyor. Ayrıca, Etrüskçe gibi bazı dillerin yaşayan eşdeğer dilleri ya da bilinen akrabaları olmaması da dilbilimcileri zorlu bir karanlıkta bırakıyor.
Yapay zekânın karmaşık kalıpları çözme potansiyeli arkeolojiye büyük bir heyecan katıyor olsa da uzmanlar dikkatli adımlar atıyor. Bonmann, yapay zekânın öğrenmesi için büyük veri gerektiğini belirtirken, antik yazıların çoğunun günümüze çok sınırlı örneklerle ulaştığını vurguluyor: Elimizdeki veri bu kadar kısıtlıyken makinelerin bu şifreleri tek başına kırması şu an için düşük bir olasılık.
Bu yazıları çözmek yalnızca akademik bir başarı değil; geçmiş toplumların nasıl işlediğini ve neden yok olduklarını anlamaya, dolayısıyla kendi köklerimizi ve ilerleyişimizin nedenlerini anlamaya götüren bir arayış olarak duruyor. Eski diller, geleceğe fısıldamaya devam eden zaman kapsülleri olarak kalıyorlar.
News
