Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde bütçe görüşmeleri hızla devam ediyor. TBMM Başkanlığı’na sunulan 2025 Mali Yılı Merkezi Bütçe Teklifinde, ‘brüt’ vergi geliri 12 trilyon 651,5 milyar lira olarak öngörülüyor. 2024 yılıyla kıyaslandığında, gelecek yıl için vergi oranında yüzde 45,4’lük bir artış bekleniyor.
Dünya Gazetesi’nden Naki Bakır, bu durumu “Vergi yükünü yine ‘taban’ sırtlanacak” başlıklı yazısında detaylı bir şekilde ele aldı. Bakır, “Kamuda bozulan mali dengeleri rasyonel bir zemine oturtmak hedefiyle uygulanan parasal sıkılaşma programı devam ederken, bu kapsamda yapılan düzenlemelerle önemli oranda artırılan vergi yükünde 2025 yılında da en büyük payı tüketiciler sırtlanacak” dedi.
Gelecek yıl 11 trilyonu aşması beklenen net vergi gelirlerinin yaklaşık 7,3 trilyon lirası, tüketilen mal ve hizmetlerin fiyatı içinde yer alan dolaylı vergilerden sağlanacak. Ekonomi yönetiminin dolaylı vergi oranını düşürme vaatlerine rağmen, gelir, kar ve servet sahiplerinin toplam pastadaki payı yine yaklaşık üçte bir düzeyinde kalacak.
TBMM Başkanlığı’na sunulan 2025 Mali Yılı Merkezi Bütçe Teklifinde, brüt vergi geliri 12 trilyon 651,5 milyar lira olarak öngörülüyor. Buna göre, 2024 yılının tamamında brüt vergi gelirinin 8 trilyon 700,2 milyar lira olarak gerçekleşeceği tahmin ediliyor. Bu durumda, tahsilatın gelecek yıl yüzde 45,4 artacağı öngörülüyor. 2025’te gerçekleşmesi beklenen 1 trilyon 512,7 milyar liralık “ret ve iade” sonrası net vergi tahsilatının ise 11 trilyon 138,8 milyar lira olması bekleniyor. Bu da bu yılın tümünde 7 trilyon 605,5 milyar lira olarak öngörülen net vergi geliri tahminine göre yüzde 46,5 oranında bir artışı ifade ediyor.
Üçte İkisini Tüketici Ödeyecek
Öngörülen bütçe büyüklüklerine göre, 2025’te toplam net vergi gelirinin yüzde 65,2 oranındaki 7 trilyon 256,5 milyar liralık kısmı, yurttaşların yaşamlarını sürdürmek için tükettiği mal ve hizmetlerin fiyatları içinde yer alan ve satın alırken ödedikleri Katma Değer Vergisi (KDV), Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) gibi “dolaylı” vergilerden bekleniyor. Bu durum, dolaylı vergilerin tüketicilerin üzerindeki yükünü daha da artırıyor.
Öte yandan, gelir, kar ve mülkiyet üzerinden alınan “doğrudan” vergilerde net gelir hedefi 3 trilyon 881,8 milyar lira. Bu kapsamda, Gelir Vergisinde yıllık tahsilat 2 trilyon 129,7 milyar lira olarak öngörülüyor. Bunun tamamına yakın kısmı, çalışanların ücret ve maaşlarından yapılan tevkifat şeklinde kaynağından kesintilerden oluşuyor. Ticari, sınai ve zirai işletmelerin (şirketler) ödediği Kurumlar Vergisinde ise 2025’te beklenen tahsilat 1 trilyon 636,8 milyar lira olarak hesaplanıyor. Böylece, 2025 vergi pastasında gelir ve kar üzerinden alınan vergilerin toplam payı yüzde 33,8 düzeyinde kalacak.
Yarıdan Fazlası KDV ve ÖTV’den
Motorlu Taşıtlar, Veraset ve İnkal ve Değerli Konut gibi mülkiyet/servet üzerinden alınan vergilerde beklenen yıllık tahsilat sadece 115,4 milyar lira olup, bu toplam pastanın yalnızca yüzde 1’ini oluşturuyor. Bunun 106,4 milyar lirası, her yıl iki taksitte ödenen Motorlu Taşıt Vergisinden bekleniyor. En yaygın dolaylı vergi unsuru olan “dahilde alınan KDV”de 2025 yılı brüt tahsilat hedefi 2 trilyon 884,1 milyar lira olarak belirlenirken, bu vergide 1 trilyon 387,7 milyar liralık ret ve iade öngörülüyor. Dolayısıyla, dahilde alınan KDV’de gelecek yıl beklenen net gelir 1 trilyon 496,4 milyar lira olması bekleniyor. 2025 yılında tüketilecek ithal ürünlerde gerçekleşmesi beklenen KDV tahsilatının net tutarı ise 2 trilyon 103 milyar lira düzeyinde olacaktır.
Lüks tüketim malları, çevreye zarar veren ürünler ve sağlık açısından risk taşıyan ürünler gibi kategorilerde değerlendirilen birçok üründen alınan ÖTV’den de yılın tamamında 2 trilyon 121,3 liralık net tahsilat hedefleniyor. Böylece, yalnızca KDV ve ÖTV olarak adlandırılan iki dolaylı vergi kaleminden beklenen yıllık net gelir 5 trilyon 720,7 milyar lira ile yıllık vergi pastasının yüzde 51,4’ünü oluşturacaktır.
Verginin de Vergisi Var
KDV ve ÖTV’de ürünlere göre değişen oranlar uygulanmaktadır. Ürünün niteliğine göre KDV oranı yüzde 1 ile yüzde 20 arasında değişirken, ÖTV oranları ise yüzde 10 ile yüzde 220 arasında farklılık göstermektedir. Akaryakıt, alkollü içki ve tütün ürünlerinde ise maktu ÖTV uygulanmaktadır. ÖTV, genellikle ürünün vergisiz satış fiyatına eklenmekte ve bu şekilde elde edilen toplam üzerinden KDV hesaplanmaktadır. Böylece, ürünün ana fiyatının yanı sıra bu fiyata eklenen ÖTV tutarı kadarına da o ürün için geçerli oran üzerinden ÖTV eklenmekte, halk arasında “verginin de vergisi” kavramı ortaya çıkmaktadır.
2025’te Kim Ne Kadar ÖTV Ödeyecek?
Devlet, yıllar itibarıyla en yüksek ÖTV gelirini motorlu taşıt satışlarından elde etmekte ve bu alanda son yıllarda durgunluk yaşanmasına rağmen 2025 yılında devletin kasasına girmesi beklenen toplam ÖTV’nin büyük bir kısmı bu alandan sağlanacaktır. 2025 yılı merkezi yönetim bütçe hedeflerine göre, gelecek yıl:
- Motorlu taşıt satın alanlar 818,8 milyar lira,
- Akaryakıt ve doğal gaz tüketenler 538,2 milyar lira,
- Sigara tiryakileri ve diğer tütün mamulleri tüketenler 455,7 milyar lira,
- Alkollü içki içenler 170,8 milyar lira,
- Dayanıklı tüketim ve diğer ürünleri satın alanlar 144,9 milyar lira ÖTV ödeyecek.
News
