Romanya’da Başkanlık Seçimleri ve Sonuçları
Romanya’da gerçekleştirilen başkanlık seçimlerinin ilk turunda, yüzde 23 oy alan sistem karşıtı aday Călin Georgescu’nun beklenmedik zaferi, muhalefet cephesinde büyük bir infial yarattı. Georgescu, Rusya’nın etkisi altında olmakla suçlanırken, seçim sonuçlarının ardındaki siber saldırılar ve TikTok üzerindeki manipülasyon iddiaları nedeniyle oyların yeniden sayılacağı belirtildi. Avrupa Komisyonu, bu durumu araştırma kararı aldı.
Çin merkezli sosyal medya platformu TikTok, yıllarca Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa’da kitlesel manipülasyon için eleştirildi. Ancak, şimdi 19 milyonluk bir Avrupa Birliği ülkesi olan Romanya’daki demokratik süreci nasıl etkilediği soruları, başkent Bükreş’i protesto gösterilerinin merkezi haline getirdi. Medya ve seçim gözlemcileri, bazı politikacıların ve sosyal medya uzmanlarının, binlerce sahte hesap aracılığıyla yürütülen gizli bir operasyon olduğuna dair şüphelerini dile getirmekte. Özellikle Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in bilinmeyen bir aşırı sağcı destekçisi olan Călin Georgescu’nun nasıl birdenbire öne çıktığına dair tartışmalar sürmekte.
TAHMİNLERDEN BEŞ KAT DAHA FAZLA OY ALDI
BBC’nin haberine göre, Romanya’daki bu sürpriz seçim sonuçları geniş yankılar uyandırdı. Anayasa Mahkemesi, sosyal medya platformu TikTok’un seçimlerdeki etkisini ve Rus siber saldırılarına dair iddiaları dikkate alarak oyların yeniden sayılmasına karar verdi.
Seçim sonuçları nasıl şekillendi?
Merkez Seçim Bürosu verilerine göre, sistem karşıtı aday Călin Georgescu yüzde 23 oy alırken, merkez sol Başbakan Marcel Ciolacu yüzde 20 ve merkez sağcı Elena Lasconi yüzde 19 oy topladı. Seçimlere katılan 9.4 milyon Rumen vatandaşı, bu sonuçları belirleyici hale getirdi. Devlet Başkanlığı ve güvenlik kurumları, seçim sürecini etkilemeyi amaçlayan siber saldırılar tespit ettiklerini duyurdu. Ulusal Savunma Yüksek Konseyi, Rusya’nın Rumen kamuoyunu etkileme çabalarına dikkat çekti.
TikTok tartışması nasıl başladı?
Güvenlik Konseyi, TikTok’un Georgescu’ya “ayrıcalıklı muamele” yaptığına dair iddialarda bulundu. Ancak platform bu suçlamaları reddetti. Georgescu’nun takipçi sayısı, sadece iki hafta içinde 30 binden 330 bine fırladı ve videoları 4 milyon beğeni aldı. 62 yaşındaki aday, toprak bilimi alanında doktorasını tamamladı, Çevre Bakanlığı’nda görev aldı ve Birleşmiş Milletler’de insan hakları raportörü olarak çalıştı. 2022’de aşırı sağcı AUR partisinden ayrıldığı biliniyor.
NATO’ya uzak, Putin’e yakın
Georgescu, NATO’nun füze kalkanını “diplomasi ayıbı” olarak nitelendirirken, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’i “dünyadaki gerçek liderlerden biri” olarak tanımlıyor. Ayrıca, Ukrayna’ya yapılan yardımların sonlandırılmasını da talep ediyor. Tüm bunların yanı sıra, Georgescu karşıtı göstericiler başkent Bükreş ve diğer büyük şehirlerde protesto gösterileri düzenledi. Georgescu, taraftarlarına evlerinde kalmalarını ve provokasyonlara kapılmamalarını tavsiye etti.
PERDE ARKASI
Rusya’nın komünist müttefiki olan Çin merkezli ByteDance şirketine ait TikTok, bu durumu bir hesaplaşma anı olarak değerlendiriyor. Romanya’daki tepkiler, Facebook’un 2016 Brexit referandum oylaması sonrası yaşadığı sorunları ve Cambridge Analytica’nın sosyal medyayı kullanarak kullanıcıları yanıltıcı yollarla etkileme çabalarını hatırlatıyor. Georgescu’nun beklenmedik yükselişi, dikkat çekici TikTok klipleri, dramatik müzikler ve etkileyici altyazılar eşliğinde gerçekleşti. Koşu pistinde terlerken, rakiplerini Putin gibi judoda alt ederken ve geleneksel bir Rumen gömleğiyle beyaz ata binerken görüntülendi.
Bükreş’teki yetkililer usulsüzlükleri şöyle sıralıyor;
- TikTok’un seçimleri genel olarak ele alış biçimi
- Georgescu’nun çevrimiçi kampanyasının parasını kimin ödediği konusunda belirsizlik
- TikTok’un yetkililerin taleplerine geç yanıt vermesi nedeniyle duyulan hayal kırıklığı
YÜKSEK MAHKEME: OYLAR YENİDEN SAYILSIN
Politico‘ya göre, Romanya Yüksek Savunma Konseyi, siber saldırıların seçimleri etkilemeye çalıştığını tespit etti ve bu bağlamda Rusya’nın bir rol oynamış olabileceğini öne sürdü. Konsey, TikTok’un isimsiz bir adayı — muhtemelen Georgescu’yu — seçim adayı olarak işaretlemediğini ve bu durumun, yasal gereklilikler çerçevesinde bir ihlal oluşturduğunu belirtti. Bu durum, Georgescu’nun sosyal medyadaki görünürlüğünü artırarak sonuçları etkilediği iddialarını destekliyor. Savunma konseyi, kolluk kuvvetlerinin TikTok’un Romanya seçim yasasını ihlal edip etmediği konusunda daha fazla soruşturma yapmasını istiyor. Romanya Yüksek Mahkemesi de oyların yeniden sayılmasını talep etti.
TikTok: FARKLI MUAMELE YOK
TikTok, Georgescu’nun farklı muamele gördüğü iddialarını kesin bir dille reddetti. Sözcü Paolo Ganino, “Hesabının diğer adaylardan farklı muamele gördüğünü iddia etmek kesinlikle yanlıştır” derken, kazanan adayın “TikTok’taki diğer adaylarla aynı kurallara ve kısıtlamalara tabi olduğunu” ekledi. Bağımsız gözlemciler, Georgescu’nun geçtiğimiz yıl Fransa, Avusturya ve Amerika Birleşik Devletleri’nde popülist adayların iktidardaki merkeziyetçileri nasıl yendiğini ifade ederken, seçmenleri sosyal medya üzerinden doğrudan hedef alarak radikal sağın geleneksel oyun kitabına uygun bir strateji izlediğini belirtiyor.
BRÜKSEL İÇİN SINAV ANI
Savaşı Avrupa sahnesine taşıyan Rumen yetkililer, destek almak için Avrupa Birliği sosyal medya analistlerini ve yasama organlarını davet ediyor. Bu durum, artık Brüksel’in sosyal medya üzerindeki yeni düzenleyici yetkilerinin bir testine dönüşmüş durumda. 27 ülkeden oluşan AB, 2022’de çevrimiçi platformların dezenformasyon ve seçim müdahalesi gibi “sistemik risklerle” mücadele etmesini zorunlu kılan güçlü bir yasal çerçeve olan Dijital Hizmetler Yasası’nı (DSA) kabul etti. Facebook, YouTube, Instagram ve TikTok gibi büyük sosyal medya platformları, Avrupa Komisyonu’nun denetimine girdi. AB yürütme organı, uyumsuz firmalara küresel cirolarının yüzde 6’sına kadar para cezası verme ve hatta Avrupa genelinde uygulamaları engelleme yetkisine sahiptir.
HABERLERE GÜVEN AZALIYOR
Rumen yetkililer, bu hafta TikTok’un seçim sırasında aldığı önlemlerle ilgili bulgularını Brüksel ile paylaştıklarını açıkladı. Avrupa Komisyonu, Politico’ya yaptığı açıklamada, 8 Aralık’ta yapılacak ikinci tur başkanlık seçimleri öncesinde TikTok ve diğer sosyal medya platformlarıyla bir araya geleceğini belirtti. Komisyon sözcüsü, “Eğer komisyon, elimizdeki kanıtlara dayanarak bir ihlalden şüpheleniyorsa, TikTok’un DSA yükümlülüklerine uyup uymadığını araştırmak için işlem başlatabilir. Ancak unutulmamalıdır ki komisyonumuz ulusal seçimlere müdahale etmiyor ve yetkileri dahilinde tüm adaylar için eşit bir rekabet ortamı sağlamayı amaçlıyor” dedi.
Rumen politikacılar için TikTok, 2024 başkanlık kampanyalarını yürütürken göz ardı edilemeyecek bir fırsat sundu. Uygulamanın ülkede tam 8 milyon kullanıcısı bulunuyor. Bu durum, çevrimiçi medyanın, televizyon veya basılı yayınlardan daha geniş bir kitleye ulaşmasını sağlıyor. Georgescu, bu gücü oldukça etkili bir şekilde kullandı.
Öte yandan, çoğu Rumen, artık ülke genelinde takip ettikleri haberlere olan ilgilerini yitirmiş durumda. Reuters Enstitüsü’ne göre, Romanya’da 2021’deki haberlere güven oranı %42 iken, bu oran günümüzde %27’ye düşmüş durumda. Dört ana adayın da TikTok’ta önemli takipçi kitleleri vardı, ancak Georgescu’nun son atılımı alarm zillerinin çalmasına neden oldu. Özellikle son iki ayda, AB tarafından finanse edilen Avrupa Dijital Medya Gözlemevi’nin verilerine göre, popülaritesi arttı ve 120 milyon izlenme sayısına ulaştı. Yetkililer, gözlemciler ve TikTok’un kendisi, bu artışın meşru olup olmadığını belirlemek için verileri incelemekte.
Araştırmacılar ve STK’lar
Georgescu’nun hesabının TikTok’un algoritması tarafından öne çıkarılması için güvenilir iki kritik taktiğe işaret etti:
- Hesabını öne çıkarmak için koordineli bir kampanyada sahte hesaplar kullanıldı
- Kullanıcılara hesaplarını doğrudan tanıtmaları için ödeme yapıldı
Kaynaklar: Politico, BBC
News
