Doğum kontrol haplarının potansiyel riskleri üzerine yürütülen çalışmalar uzun zamandır sürüyor. Yıllardır süregelen bilimsel araştırmalar, bu ilaçların bazı kanser türleriyle ilişkili olabileceğine dair ipuçları sunuyor. Uzmanlar arasında görüşler, bu konudaki bulguları farklı şekillerde yorumlayabiliyor.
Hangi durumlarda dikkatli olunmalı? Haplar özellikle gebe kalma ihtimali olan durumlarda ve doğumdan sonraki ilk 6 hafta içinde özenle ele alınmalıdır. Ayrıca 35 yaşın üzerindeki kadınlar, sigara içenler ve meme kanseri, diyabet, yüksek tansiyon, karaciğer hastalıkları, kalp-damar sorunları veya inme öyküsü olanlar ile migren hastaları için kullanımı dikkat gerektirir.
Değiştirilebilen riskler konusunda çeşitli kurumların yaptığı açıklamalarda, meme kanseri risk faktörleri arasında değiştirilebilenler arasında doğum kontrol hapı kullanımı da sayılmaktadır. Meme kanseri riskinin belirli ölçüde değiştirilebilen faktörler üzerinden etkilenebileceği vurgulanır; buna ilk doğum yaşı, emzirme süresi, hormonal tedaviler ve beslenme şekli dahildir.
Uluslararası çerçevede konum FIGO’nun Güney Afrika’da yaptığı toplantıda doğum kontrol haplarının bazı kanser türlerinin gelişimi üzerinde rol oynayabileceği belirtildi. Aynı zamanda Avrupa ve Türkiye’de doğurganlık oranlarının düşüşe geçmesiyle, doğum kontrol haplarının bu süreçteki etkileri yeniden gündeme geldi.
Jinekolojik sorunlarda kullanımı adet düzensizlikleri, yumurtalık kistleri, endometriozis ve dış gebelik gibi durumlarda haplar ya da hormon tedavileri gerekebilir. Bu tür tedaviler öncesi ve sonrası, özellikle risk gruplarındaki hastaların meme durumlarının iyi değerlendirildiği bir izlemin yapılması önerilir. Ailede meme kanseri öyküsü olanlar için doktora danışmak faydalı olabilir.
İlaçlar ve meme dokusu ağız yoluyla alınan haplar, östrojen ve progesterona duyarlı meme hücrelerinde adet döngüsüne benzer bir hazırlık oluşturabilir. Bu durum meme kitlelerini ve kistlerini büyütebileceği gibi uzun vadede hücrelerde anormal çoğalmaya zemin hazırlayabilir. Çünkü meme dokusu bu hormonlara duyarlıdır ve meme hücrelerinde reseptörler bulunur. Dünya çapında yapılan çalışmalar, hap kullanımının meme kanseri riskini hafifçe artırabildiğini gösterebilir.
Riskin büyüklüğü ve diğer etkileri Doğum kontrol haplarının direkt olarak kanser yapıcı bir etkisi olmadığı düşünülse de, büyük ölçekli kohort çalışmaları hap kullanan kadınlarda meme kanseri riskinin hafif de olsa artabileceğini ortaya koymuştur. Ayrıca uzun süreli kullanımda pıhtı oluşumu riski artabilir; bu da kalp krizi, inme ve akciğer embolisi gibi ciddi sonuçlara yol açabilir. Nadiren de olsa hipertansiyon ve safra kesesi sorunlarıyla ilişkilendirilir.
Nasıl işler? Haplar, sentetik östrojen ve progesteron içerir; bu hormonlar yumurtlamayı baskılar, rahim iç tabakasını inceltir ve servikal mukusu kalınlaştırarak gebeliği önler.
İlerleyen yıllarda riskler nasıl değişir? Kullanımın her bir yılı, meme kanseri riskinde ek bir artışa katkıda bulunabilir. Bazı çalışmalar, kullanımdan vazgeçildikten sonraki yaklaşık 10 yıl içinde riskin normale dönebileceğini öne sürerken, diğerleri bu etkinin kalıcı olabileceğini işaret eder. Bu nedenle uzun süreli takipler ve bireysel risk değerlendirmeleri önemlidir.
News
