Ürik asit, vücuttaki hücrelerin pürin adı verilen bileşiklerin parçalanmasıyla ortaya çıkan atıktır. Pürinler sindirilirken ürik asit oluşur ve kanda çözünerek böbreklere taşınır; idrarla atılır. Ancak kandaki ürik asit seviyelerinin normalden yüksek olması durumu hiperürisemi olarak adlandırılır ve bu durum ya üretimin artması ya da böbreklerin atılımı yeterince gerçekleştirememesi nedeniyle ortaya çıkabilir.
Uzmanlar, uzun süreli yüksek ürik asit seviyelerinin çeşitli sağlık sorunlarına zemin hazırlayabileceğini vurgular. İç hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, bu durumu sinsi bir tehdit olarak nitelendirir ve bazı etkenlere dikkat çekar: Alkol tüketimi ürik asit üretimini artırır ve atılımını zorlaştırır, özellikle günde 15 gramdan fazla alkol almak hiperürisemi riskini önemli ölçüde artırır; bira gibi bazı içecekler pürin açısından zengindir. Ayrıca tansiyon ilaçları ve aspirin kullanımı da ürik asit seviyelerini etkileyebilir.
Yetişkinler için normal değerlere bakıldığında kadınlarda 2.7–7.3 mg/dL, erkeklerde ise 4.0–8.5 mg/dL aralığı kabul edilir. Fruktoz tüketimi de önemli bir etken olarak öne çıkar; günde 50 gramdan fazla fruktoz karaciğerde toksik etki yapabilir ve ürik asit üretimini tetikleyebilir. Meyve ve bal gibi fruktoz kaynaklarında ise bazı faydalar bulunmaktadır; C vitamini bu süreçte ürik asidin böbreklerden atılımını destekler. Ancak meyve suları lif içermediği için bu denge bozulabilir.
Gut hastalığı nasıl gelişir? Gut, sodyum ürat kristallerinin eklemlerde birikmesiyle oluşan bir eklem iltihabıdır. Genelde ağır bir yemekten sonra, genellikle erkeklerde görülür ve ayak başparmağında yoğun ağrı ile kendini gösterir. Zamanla daha çok eklemde ataklar meydana gelebilir; ataklar başlangıçta tek ekli iken ilerleyen süreçte birden çok eklemi tutabilir. Her ürik asit yükselişi mutlaka gut atağı anlamına gelmez, ancak yüksek ürik asit uzun vadede bu durumu tetikleyebilir.
Risk faktörleri: Diyet, hareketsizlik, obezite/metabolik sendrom, hipertansiyon, diyabet, kronik böbrek hastalıkları, bazı idrar söktürücüler ve aspirin kullanımı ile kanser bu listeye dahildir.
Nelere dikkat edilmeli? Ürik asit yüksekliği metabolik bir durum olarak ele alınmalı; kalori kısıtlaması yapılmalı ve hızlı kilo kaybı ile şok diyetlerden kaçınılmalıdır. Aşırı hayvansal protein tüketiminden sakınılmalı, alkol tamamen bırakılmalı ve bol sıvı alınmalıdır. Ayrıca tansiyon ilaçları ve idrar söktürücülerin kullanımına dikkat edilmeli; sebze ve meyve ağırlıklı bir beslenme seçilmelidir. Sakatat, kırmızı et ve bazı deniz ürünlerinden, belirli baklagillerden ve bazı sebzelerden uzak durulması önerilir. Günlük fruktoz alımı 50 gramla sınırlanmalı ve mümkünse gün içine yayılmalıdır.
Ürik asit nedenleri En önemli etkenler arasında obezite, hipertansiyon ve diyabet gibi metabolik hastalıklar, genetik yatkınlık ve pürin açısından zengin gıdaların tüketimi sayılabilir. Ayrıca böbrek taşı ya da böbrek hastalıkları ürik asidin idrarla atılımını azaltabilir. Diyabetli bireyler ile hipertansiyonu olanlar, ürik asit yüksekliği için birlikte risk taşır; bu durum metabolik sendromun bir parçası olarak da görülebilir. Metabolik sendrom, karın bölgesinde yağ birikimi, yüksek trigliserid ve düşük HDL gibi bulguları içeren bir tablodur ve kalp-damar hastalıkları riskini artırır.
News
