Batı Antarktika’daki Dotson Buz Sahanlığı üzerinde kullanılan otonom su altı aracı için beklenmedik bir olay yaşandı. Uluslararası bir araştırma projesi kapsamında buzların hareketlerini ve deniz seviyesiyle etkileşimini izlemek amacıyla görev yapan ekip, buharlaşan poligonlar ve buzaltı yapılarının haritalarını daha önce hiç bu ayrıntılarıyla kaydetmişti.
Görev sırasında temas kesildiği sırada, buz tabakasının alt yüzeyinde daha önce görülmemiş bölgeler tespit edildi. Çalışma ekibi, mevcut erime modellerinde yer almayan sıra dışı desenler ve oluşumların bulunduğunu belirtiyor. Aracın adı Ran olan İsveç yapımı bir su altı robotuydu ve Uluslararası Thwaites Buzulu İşbirliği kapsamında çalışma yürütülüyordu. 2022’deki 27 günlük bir görevde, Dotson Buz Sahanlığı altında yaklaşık 140 kilometrekarelik bir alanı haritalamış ve buz tabanındaki erime süreçlerine dair önemli veriler sunmuştu.
24 saatlik dalış planı taşıyan sonraki görevde, sonar verileriyle buz tabakasının terasları, erime kanalları ve aşınmış bölgeler netleşti. Ekip, bazı alanlarda yavaş akıntıların oluştuğu basamaklı yapıları, diğer bölgelerde ise hızlı su hareketinin neden olduğu düzgün aşınma izlerini kaydetti. Ayrıca buz tabakasının tabanında, yüzeyden görünmeyen çatlaklar ve 20 ila 300 metre uzunluğunda, 50 metreye kadar derinliğe ulaşan damla biçimli oyuklar bulundu. Bilim insanları bu yapıların, buzun altındaki sürüklenen okyanus akıntılarının neden olduğu asimetrik erime süreçleriyle oluştuğunu düşünüyorlar.
2024 yılı son görevinde, Ran’ın 24 saatlik bir dalış yapması planlanıyordu; fakat kalın buz tabakası nedeniyle gerçek zamanlı takip mümkün olmadı ve öngörülen geri dönüş saatinde araçtan herhangi bir sinyal alınamadı. Akustik aramalar ve iz sürme çalışmaları sonuçsuz kaldı ve Denizaltının mevcut konumu hâlâ netleşmedi.
İncelemeler bu olayın, teknik arıza mı yoksa keşfedilmemiş buzaltı oluşumlarıyla çarpışma mı olduğuna dair tartışmaları beraberinde getirdi. İnsan riske atmadan yürütülen bu operasyonun kaybı, veri toplama çalışmalarını önemli ölçüde yavaşlattı; ancak 2022’de elde edilen bulgular bilim dünyası için büyük önemini koruyor. Yapılan ölçümlerde, Dotson Buz Sahanlığı altındaki erimenin bölgeler arasında eşit olmadığını ve bazı alanlarda yılda 15 metreyi bulabildiğini gösterdi. Ayrıca sıcak ve tuzlu okyanus sularının dar kanallar aracılığıyla buz tabakasının altına sızmasının kritik rol oynadığı düşünülüyor. 1979–2017 aralığında Dotson’un küresel deniz seviyesine yaklaşık 0,5 milimetrelik bir katkı yaptığı tahmin ediliyor; 2000’li yılların başından itibaren ise yaklaşık 390 gigaton buz kaybı yaşandığı öne sürülüyor.
News
