Hollanda merkezli bağımsız bir sivil topluluk tarafından yürütülen çalışma, düşük ve orta gelirli ülkelerde ilaçlara erişim sorunlarını masaya yatırıyor. 2021 yılında araştırma odaklı ilaç şirketlerinin yediği 92 projeden oluşan bir tablo çizilirken, bugün bu sayı 60’a gerilemiş durumda. Raporda yeni antibiyotiklere olan ihtiyaç hiç olmadığı kadar belirginleşirken, CEO Jayasree K. Iyer, kapsamlı değişiklikler yapılmazsa önlenebilir enfeksiyonlardan doğacak ölümlerin ilerleyen iki on yılda ciddi ölçüde artacağını belirtiyor. AMR mücadelesinde araştırma ve geliştirme faaliyeterindeki kısıtlılık, en önemli engellerden biri olarak gösteriliyor ve toplam 15 şirketin Ar-Ge çabaları kapsamında yedi büyük araştırma temelli şirket ile sekiz KOBİ’nin çalışmalarını kapsıyor.
Analize göre, GSK mevcut portföyünü, önleyici aşılar ve antibakteriyel tedaviler dahil olmak üzere yaklaşık 30 ilaçlık bir yelpazeye ve üç yenilikçi ilaca sahip olarak lider konumda yer alıyor. Shionogi ise 2021’de lider olan Pfizer’ın gerisine düşerken ikinci sıraya yükseldi. Rapor, şirketlerin performanslarının karışık olduğunu ve hiç birinin potansiyeline ulaşamadığını ifade ediyor.
AMR NEDİR? Antimikrobiyal direnç, bakteri, virüs, mantar ve parazitlerin ilaçlara karşı etkisiz hale gelmesi olarak tanımlanıyor. Bu durum doğal olarak zamanla genetik değişimlerle meydana gelse de yanlış ve aşırı kullanım nedeniyle hız kazandığına dikkat çekiliyor. World Health Organization (Dünya Sağlık Örgütü) verileri, 2025 sonu itibarıyla laboratuvar ortamında doğrulanmış her altı bakteriyel enfeksiyondan birinin standart tedavilere dirençli hale geldiğini gösteriyor. AMR’nin yalnızca Avrupa’da her yıl 35 binden fazla ölümle ilişkili olduğu ve 2025–2050 arasındaki dönemde dünyada 39 milyon ölümün doğrudan AMR ile bağlantılı olabileceği öngörüsü raporda paylaşılıyor.
YETERLİ DÜZEYDE DEĞİL Raporda özellikle çocuklar ve düşük ile orta gelirli ülkelerde yaşayan nüfusun enfeksiyonlara karşı savunmasız oldukları vurgulanıyor. Ancak geliştirme hattında yalnızca beş pediatrik ilaç bulunuyor ve AMR projelerinin sadece yüzde 13’ü beş yaşın altındaki çocukları hedefliyor. 2000 yılından bu yana piyasaya sürülen yeni antibiyotiklerin ancak yüzde 10’unun pediatrik kullanım etiketi taşıdığı not ediliyor. Çocuklara uygun ilaç formlarının onay süreçlerinin uzun sürmesi ve mevcut antibiyotiklerin bu ülkelerde çoğu zaman erişilemez olması da raporda öne çıkan konular arasında.
ESKİ İLAÇLAR ETKİSİZ KALIYOR Analiz, yedi yenilikçi projenin ileri geliştirme aşamalarında olduğunu gösteriyor; bunlardan üçü büyük ar-ge şirketleri tarafından yürütülürken dördü küçük ve orta ölçekli şirketler tarafından yürütülüyor. Ancak eski ilaçların etkisiz kaldığı durumlarda dâhili olarak direnç yaratabilecek yeni antimikrobiyallerin geliştirilmesinin hâlâ sınırlı kaldığı vurgulanıyor. Rapor, küresel ve ulusal düzeyde tedarik, finansman ve düzenleme alanlarında reformlar yapılmazsa sektörün hedeflenen hız ve ölçekle ilerleyemeyeceğini belirtiyor. Araştırmacılar, antibiyotik keşiflerinin AMR’nin tehdit düzeyine karşı orantılı şekilde finanse edilmemesi hâlinde mücadelelerin proaktif yerine daha çok reaktif kalacağını, bu durumun ekonomik kayıplara ve can kayıplarına yol açacağını ifade ediyorlar.
News
