Maymun Çiçeği (Mpoxvirüsü) Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), maymun çiçeği olarak bilinen Mpoxvirüsü nedeniyle küresel halk sağlığı açısından “acil durum” ilan etti. WHO’nun bu tavsiyesinin hemen öncesinde, Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, maymun çiçeği ile bağlantılı olarak kıta genelinde bir halk sağlığı acil durumu duyurmuştu. WHO’ya göre, yalnızca Afrika kıtasında bu yıl virüsle bağlantılı olarak 537 ölüm kaydedilmiş olup, toplam vaka sayısı 15 bini aşmıştır. Uzmanlar, mevcut salgının virüsün farklı bir varyantından kaynaklandığını ve bu varyantın öncekilerden daha tehlikeli olabileceği konusunda uyarıda bulunuyorlar.
Maymun Çiçeği Virüsü Nedir?
Maymun çiçeği virüsü, zoonotik (hayvanlardan insanlara geçebilen) bir hastalıktır. İlk olarak 1958’de laboratuvar maymunlarında keşfedilen virüsün, insanlardaki ilk tespiti ise 1970 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde yapılmıştır. Bulguları çiçek hastalığına benzemesi nedeniyle “maymun çiçeği” olarak adlandırılmıştır. Gerçekte, maymunlardan daha çok sincap, sıçan ve fare gibi kemirgenlerden insana geçiş yapmaktadır. Günümüzdeki salgınlar ise insandan insana bulaşma yoluyla yayılmaktadır. Ayrıca, enfekte bir anneden bebeğine plasenta yoluyla veya doğum sırasında geçiş de mümkündür.
Hastalığın Belirtileri ve Bulaşma Yöntemleri
Hangi Belirtilere Yol Açar? Maymun çiçeği virüsü, çiçek virüsü ailesinin bir üyesidir. Belirtileri genellikle şu şekildedir:
- Başlangıçta hafif kırgınlık, kas ve eklem ağrıları
- Lenf bezlerinde şişlikler
- Yüksek ateş
- Döküntüler: Genellikle yüz bölgesinde başlayıp avuç içi, kollar, bacaklar, ayak tabanları ve cinsel organ çevresine yayılır.
Döküntüler, içi su dolu kabarcıklar şeklinde oluşmaktadır.
Virüsün Bulaşma Yöntemleri
Maymun Çiçeği Virüsü Nasıl Bulaşır? Maymun çiçeği virüsü, direkt temas yoluyla bulaşmaktadır. Bu durum, el hijyeninin korunmasının önemini artırmaktadır. Özellikle Afrika’dan gelen kişiler ile ülkemizde yaşayanların sayısı dikkate alındığında, bulaşma riski artmaktadır. Hastalık, vücutta oluşan kabarcıklara dokunmakla bulaşabilir. Bu nedenle, toplu taşıma araçlarındaki tutunma yerleri ve kapı kolları gibi yüzeylere dikkat edilmesi gerekmektedir. Ayrıca, yastık, çarşaf kılıfları ve havlulara da özen gösterilmelidir. Su ve sabuna her zaman ulaşım mümkün olmayabileceğinden, bireylerin çantalarında veya ceplerinde el dezenfektanı taşımaları önerilmektedir. Hastalığın cinsel yolla da bulaşabileceği unutulmamalıdır; uzmanlar, birden fazla partneri olan veya yeni cinsel partnerleri bulunan kişilerin risk altında olduğunu belirtmektedir.
Aşılama ve Tedavi
Aşısı Var mı? 1980’den önce çiçek virüsü, dünya genelinde ciddi bir sağlık sorunu olarak kabul edilmekteydi ve bu virüs için aşı politikaları geliştirilmiştir. Geliştirilen aşı, maymun çiçeği hastalığına karşı da koruyucu bir etkiye sahiptir. Bu nedenle, o dönemlerde çiçek aşısı yapılmış olan 45 yaş üstü kişiler, maymun çiçeği virüsüne karşı bağışıklık kazanmışlardır. Ancak, aşılama politikaları 1980’den sonra kaldırıldığı için bu aşılar kullanılmamaktadır. Günümüzde mpox için üç farklı aşı mevcut olmakla birlikte, bunlar yalnızca risk altındaki bireylere veya enfekte kişilerle yakın temasta bulunanlara uygulanmaktadır. WHO, geniş çaplı bir aşılama programı önermezken, mevcut aşıların yeni mpox varyantlarına karşı ne kadar koruma sağladığını anlamak için daha fazla deneme yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.
Tedavisi Var mı? Maymun çiçeği virüsünün Tip-1 olarak bilinen baskın türü, yüzde 4 oranında bir hayati kayıp riski taşımaktadır. Bu durum, bağışıklık sistemi zayıf olan bireyler, yaşlılar ve altta yatan kronik hastalığı olan kişiler için daha da tehlikeli hale gelebilir. Viral hastalıklar için destek tedavisi uygulanırken, çiçek virüsü ailesinde kullanılan bazı ilaçlar bu risk grubundaki hastalar için denenebilir.
Ülkemizdeki Durum
Ülkemizde Maymun Çiçeği Görülebilir Mi? Şu ana kadar maymun çiçeği, grip veya Covid-19 gibi kitlesel salgınlar oluşturamamıştır. Ancak, Temmuz ayında 90 bin civarında vaka sayısı, WHO’nun alarm düzeyini artırmıştır. 2023’ten itibaren, Tip-1 adı verilen daha fazla hastalık yapma potansiyeline sahip bir varyantın baskın hale geldiği gözlemlenmiştir. Temas yoluyla bulaşan bu hastalık, doğrudan veya dolaylı olarak geçebilir. Koronavirüs gibi damlacık yoluyla yayılmaması, dünya için bir şans olarak değerlendirilmektedir; çünkü damlacıkla bulaşan hastalıklar, pandemik potansiyele sahip olma eğilimindedir. Avrupa’da birçok ülkede maymun çiçeği vakaları bildirilirken, Türkiye’de ise 2022 yılında İstanbul’da yalnızca bir vaka kaydedilmiştir. Ancak, dünya genelinde artan uluslararası seyahatler ve hareketli nüfus, Türkiye’de de vaka görülme olasılığını artırmaktadır. Şu an için maymun çiçeği ülkemizde tespit edilmemiş olsa da, bu durum gelecekte de hiç görülmeyeceği anlamına gelmemektedir.
Okul Döneminde Alınması Gereken Önlemler
Okullar Açıldığında Ne Gibi Önlemler Alınmalı? Okullarda, çocuklar arasında sıkı temas söz konusudur. Eğer şüpheli bir vaka tespit edilirse, sınıf içinde bulaşma riski artmaktadır. Yüksek ateş ve lenf bezlerinde şişlik gibi belirtiler gösteren çocukların, mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurarak kesin bir tanı konulana kadar okula gitmemeleri sağlanmalıdır. Ayrıca, çocuklara el hijyeninin önemi konusunda sık sık eğitim verilmesi ve bu konuda hatırlatmalar yapılması gerekmektedir.
News
