Avrupa’daki ülkeler olan İngiltere, Fransa ve Almanya ile ABD arasında yürütülen temaslar sonucunda, 28 Ağustos’ta snapback mekanizması devreye alındı ve KOEP kapsamında kaldırılan BM yaptırımları yeniden uygulanmaya başlandı. Bu adımla birlikte, ABD ve Avrupa’nın yürüttüğü tek taraflı yaptırımların, artık BM üyesi tüm ülkeleri kapsayan uluslararası yaptırımlara dönüşmesi gerçekleşti. İlgili süreçte, Tahran hükümetine yönelik baskılar bu kez resmen yeniden yürürlüğe konuldu ve tarafların nükleer anlaşmanın temel ilkelerinin korunması yönündeki umutları üzerinde yeni bir baskı yaratıldı. Güvenlik Konseyi’nde Güney Kore’nin başkanlığı altında sunulan tasarı, 19 Eylül’de dört oyla reddedildi ve sonraki bir öneri de kabul edilmedi.
ABD’de Donald Trump yönetiminin 2018’de anlaşmadan tek taraflı çekilmesiyle başlayan süreçte, Avrupa ülkeleri bu kararları destekleseler de yaptırımları geri almak konusunda ortak bir adım atamamışlardı. Sonuç olarak İran, anlaşmadaki görevlerini aşamalı olarak kısmen durdurdu ve 2020 itibarıyla uranyum zenginleştirme oranını yükseltti. Bu durum, yeni bir nükleer uzlaşmaya ilişkin müzakerelerin yeniden gündeme gelmesini ve farklı tarafların birbirlerini suçlamasını derinleştirdi. E3 ülkeleri snapback’i son çare olarak nitelendirdiler ve İran’ı 2015 anlaşmasının büyük bir bölümünü ihlal etmekle suçladılar.
İran ise yaptırımların geri getirilmesinin Avrupa’nın İran’daki konumunu zayıflatacağını savunuyor, mekanizmanın işletilmesinin Avrupa’nın hukuki dayanaklarını zayıflatacağını ileri sürüyor. Ülkedeki yetkililer, ABD’nin 2018’deki kararı sonrası Avrupa’nın taahhütlerini yerine getirmediğini ve bu nedenle katılımcı statülerini kaybettiklerini dile getiriyorlar. İran, AB’nin yaklaşımını eleştirmekle birlikte, müzakere kapılarının tamamen kapanmadığını ifade ediyor; Tahran, UAEA ile işbirliğini sürdürmeye ve denetlenebilir bir nükleer programı sürdürmeye hazır olduklarını belirtiyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD’nin baskıcı tutumunun sürmesi halinde bölgesel gerilimin artacağını söyledi.
Yaptırımların yeniden uygulanmasıyla ilgili etkiler Çatının devreye girmesiyle eski BM kararları yeniden geçerli sayıldı ve İran’a karşı olan silah ambargosu, konvansiyonel silah ticaretini engelleyecek şekilde uzatıldı. Nükleer programı ve balistik füze çalışmalarını sınırlamaya yönelik kısıtlamalar tekrar yürürlüğe girdi. Ayrıca mali ve seyahat yasaklarıyla ilgili yaptırımlar geri dönmüş durumda. Deniz ticaretine ilişkin denetim yetkisi, BM üyesi ülkelerin İran’a ve İran’dan gelen yüklemeleri kontrol etmesini sağlıyor.
Yine de piyasalarda bir baskı yaratan bu süreç, ruble/sterlin ve dolarlık kurlarında dalgalanmalara yol açtı. Ağustos ayında, dolar kurunda görülen dalgalanma, serbest piyasada önemli ölçüde arttı ve bazı kaynaklar 110 bin tümen seviyelerini işaret etti. Meclis, yaptırımların geri getirilmesiyle ilgili gelişmeleri görüşmek üzere kapalı oturumlar düzenledi ve ekonomik sonuçların vatandaşların geçim durumuna etkisini ele aldı. Yetkililer, olası ekonomik zararların boyutunu küçültmeye çalışsak da bazı alanlarda etkilerin hissedileceğini ifade etti.
İran’ın mevzuata yönelik tepkileri İran Dışişleri Bakanlığı, bu kararları “hukuksuz ve provoke edici” olarak nitelendirdi ve UAEA ile 9 Eylül’de imzalanan işbirliği anlaşmasının geçerliliğini sorguladı. Meclis ise, BM yaptırımlarının yeniden işletilmesi durumunda ülkeyi Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması’ndan (NPT) çıkarılmasına yönelik bir karar taslağı üzerinde çalışmakla meşgul. Meclis Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyesi İsmail Kevseri, bu konudaki görüşmeleri sürdüreceklerini ve kararın büyük ölçüde netleştiğini duyurdu. Ancak hükümet yetkilileri, NPT’den çıkış konusuna sıcak bakmadıklarını belirtirken, snapback mekanizmasının hukuka aykırı olduğunu savundular.
News
