İş dünyasında deneyimli kuşaklar, maliyet ve yaştan dolayı sistemin dışında kalmanın temel sorununu yaşıyor. Özel sektörde veya kamuda çalışan 40 yaş üstü bireyler, kariyerlerinin zirvesindeyken bile süreçlerin dışına itiliyor ve emekliliğe kadar uzanan uzun bir süre boyunca iş bulma mücadeleleri sürüyor. Ülke genelinde tecrübenin değeri azaltılıyor ve vasıfsız işlere yönlendirilmek durumunda kalıyorlar.
PLATFORMLARDA 40 YAŞ BARİYERİ dediğimiz tablo, adayların algoritmalar tarafından nasıl dışlandığını net şekilde gösteriyor. Bir kariyer sitesi yöneticisi olan Ozan Talatoğlu, milyonlarca ilan ve başvuru verisini incelediğinde hâlâ üst düzey yöneticilikler dışında neredeyse tüm ilanların 18-35 yaş aralığına odaklandığını belirtiyor. Yapay zekâ destekli insan kaynakları yazılımlarının (ATS) 40 yaş üzeri adayları tecrübe ya da eğitimine bakmadan direkt olarak reddettiğini ve başvuruların çoğunun dahi görünmediğini ifade ediyor. Bu durum, beyin göçünü ve nitelik israfını dayanılmaz boyuta taşıyor.
Türkiye gazetesi haberine göre, sürecin psikolojik ve kurumsal yönü de ayrıca zorlayıcı bir tablo yaratıyor. Kıdemli çalışanların iş bulma zorluklarının altında yalnızca yaş değil, maliyet ve ego korkusu gibi etkenler de yatıyor.
BÖLÜM ÇATIŞMASI SORUNU Uzman Merve Yorulmaz, kırk yaş üzeri adayların mülakatlarda karşılaştıkları sıkıntıları şu sözlerle özetliyor: Yönetimler genelde “maaşı karşılayamayız” veya “ego çatışması çıkar” diye yaklaşır; hatta bazıları yeni mezun maaşını ve daha genç bir yöneticilik çizgisini hedefler. Oysa pek çoğu ev kredisi ödemek veya çocuklarının eğitimini finanse etmek için daha gençlerden çok daha düşük bir kazanca razı olur. Bu durum, deneyimin bir yük olarak görüldüğü bir yönetişim modeli yaratıyor ve overqualified damgası yiyen adaylar geçmişlerini saklayarak başvurmaya çalışıyorlar.
FARKLI İŞ KOLLARINA YÖNELİYORLAR Elde kalan tek yol, giriş bariyerinin daha düşük olduğu ya da yaşın sorun oluşturmadığı sektörlere kaymak oluyor. Bu eğilim, ekonomide saklı bir vasıfsızlaştırma dalgası olarak değerlendiriliyor. Günümüzde pek çok eski bankacı, mühendis ve satış yöneticisi, kısa vadeli nakit akışı sağlamak için motorlu kuryelik veya araçlı taşımacılık gibi platform ekonomilerine yöneliyor. Deprem etkisiyle gayrimenkul danışmanlığı gibi alanlar, yaşa bakmaksızın en güvenli sığınaklar arasında görülüyor. Ayrıca birçok kişi, işsizlik durumunu çevresine anlatmak zorunda kalmadığı için dijital profillerine “Serbest Danışman” notu ekleyerek proje bazlı, sigortsuz ve güvencesiz işler peşinde ilerliyor.
YENİ BİR YOL HARİTASI Uzmanlar ve mağdurlar, devletin acil bir müdahalesiyle Araf Jenerasyonu için bir Eylem Planı geliştirilmesi gerektiğini savunuyor. Çözüm önerileri şu şekilde öne çıkıyor:
40+ istihdamına özel SGK teşviki: Kadınlar, engelliler veya gençler için sağlanan prim indirimlerinin benzerinin 40 yaş üzeri çalışanları istihdam eden işverenler için de uygulanması, kıdem ve tecrübe için prim desteklerini kapsamalı.
İş ilanlarında yaş ayrımcılığının yasaklanması: Fiziksel güç gerektirmeyen işler için dahi yaş sınırı koymanın fırsat eşitliğine aykırı olduğununNetleşmesi ve uygun yaptırımların getirilmesi hedeflenmeli.
KOBİ’lere ‘kurumsal hafıza’ transferi: KOSGEB veya İŞKUR üzerinden, belirli bir yaştan sonraki deneyimli isimlerin Anadolu’daki KOBİ’lere rehber/mentor olarak yerleşmesini sağlayan, devletin fonladığı eşleştirme programlarıyla maaş kısmi desteklerinin sunulması düşünülüyor.
News
