Atlantik Meridyonal Devrilme Dolaşımı (AMOC) Çöküşü Üzerine Uyarılar
Dünya iklimini düzenleyen en kritik akıntılardan biri olan Atlantik Meridyonal Devrilme Dolaşımı (AMOC), çöküş riski konusunda bilim insanlarından yeni ve çarpıcı bir uyarı geldi. 15 ülkeden 44 iklim bilimcisinin imzasını taşıyan açık mektup, bu çöküşün “geri dönülemez” iklimsel etkiler yaratabileceğini vurgulayarak, siyasileri acil önlem almaya davet ediyor. Son Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporu, 2100 yılına kadar AMOC’nin aniden çökme ihtimalinin “orta derecede” olduğunu belirtiyor. Ancak uzmanlar, bu değerlendirmenin riskleri önemli ölçüde küçümsediğini iddia ederek, “Orta derecede bir ihtimal bile, sonuçları dünya genelinde yüzyıllarca sürecek felaket senaryolarını göz önünde bulundurarak daha fazla önlem alınmasını gerektiriyor” şeklinde ifade ediyorlar.
ATLANTİK OKYANUSU DOLAŞIMI NEDİR?
AMOC, okyanuslarda sıcak su, karbon ve besinleri kuzeye taşıyan ve daha sonra soğuyarak okyanus derinliklerine çöken bir akıntı sistemi olarak işlev görüyor. Bu döngü, yeryüzündeki enerji dağılımını sağlayarak iklimi düzenliyor. Özellikle Avrupa, AMOC’nin etkisiyle daha ılıman bir iklime sahipken, bilimsel çalışmalar geçmişte Avrupa’da meydana gelen ani soğuma olaylarının buzulların erimesi nedeniyle AMOC’nin zayıflaması ile ilişkili olabileceğini göstermektedir. Euronews’te yer alan bir habere göre; erime nedeniyle okyanus yüzeyindeki tatlı su miktarı arttıkça, suyun tuzluluğu ve dolayısıyla yoğunluğu azalmakta; bu da akıntının yavaşlamasına yol açmaktadır.
FELAKET SENARYOSU GERÇEKLEŞEBİLİR Mİ?
Birçok araştırma, iklim değişikliğinin AMOC’nin akış hızını yavaşlatabileceğini ortaya koyuyor. 2023 yılında gerçekleştirilen bir çalışma, okyanus yüzey sıcaklıklarına dayanarak 2025 ile 2095 yılları arasında bir çöküşün meydana gelebileceğini öne sürüyor. Ancak AMOC’nin “tipping point” yani dönülmez noktaya ne kadar yakın olduğu konusunda büyük bir belirsizlik mevcut. Bu yılın Şubat ayında, Hollanda’daki Utrecht Üniversitesi’nden bir ekip, AMOC’nin çöküşünü simüle eden en gelişmiş modellemeleri kullanarak bunun beklenenden daha yakın olabileceğini keşfetti. Ekip, yavaş yavaş artan tatlı suyun, 100 yıldan daha kısa bir sürede ani bir çöküşe yol açabileceğini gösterdi.
AVRUPA İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
AMOC’nin çöküşü, insan ömrü ölçeğinde geri dönülemez iklim etkilerine yol açacak. Avrupa, bu sonuçların en ağırını yaşayacak. Araştırmalara göre, Avrupa’nın bazı bölgelerinde sıcaklıkların 30°C’ye kadar düşebileceği tahmin ediliyor. Özellikle Londra’da sıcaklıkların 10°C, Bergen’de ise 15°C’ye varan düşüşler bekleniyor. Bu hızlı değişim, bilim insanlarına göre “hiçbir gerçekçi uyum önlemiyle” karşılanamayacak. Güney yarımkürede sıcaklıklar artarken, Amazon Ormanları’ndaki yağış düzenlerinde de değişiklikler bekleniyor. Ayrıca, Avrupa kıyılarında deniz seviyesinin bir metreye kadar yükselmesi ve kuraklık riskinin artması söz konusu.
UZMANLARIN ÇAĞRISI: EN KÖTÜSÜNE HAZIRLIK
Exeter Üniversitesi’nden iklim bilimcisi Tim Lenton, AMOC çöküşünün “gıda ve su güvenliği krizine yol açabileceği” uyarısında bulunarak, bu riski daha iyi değerlendirebilmek için daha fazla araştırmaya yatırım yapılması gerektiğini vurguluyor. Lider yazar René van Westen ise AMOC’nin çöküşü hakkında kesin bir tahmin yapmak için yeterli veri bulunmadığını belirterek, “Sadece dönülmez noktaya yaklaştığımızı ve AMOC çöküşünün mümkün olduğunu söyleyebiliriz” şeklinde görüş belirtiyor.
News
