Arizona Üniversitesi’nden Jeffrey Andrews-Hanna ve ekipinin yürüttüğü analiz, kraterin şekli üzerinden çarpmanın yönünü yeniden paranteze alıyor. Önceden güneyden geldiği varsayılan meteorito yolculuğu artık kuzeyden geldiğine dair yeni kanıtlar ortaya koyuyor. Bu bulgular, Artemis görevleriyle bölgede toplanacak örneklerin jeolojik katmanlarını anlamada kilit rol oynayacak.
Çarpma sıradan bir patlama gibi malzemeyi tek yönlü olarak dağıtmaz. İlerleyişin baskın olduğu bölge, Ay’ın derinliklerinden fışkıran yoğun bir malzeme tabakasıyla kaplanıyor ve bu durum, kraterin çevresindeki jeolojik izleri belirginleştiriyor.
Güney kenarını hedefleyen Artemis misyonları, yüzeyde görülen farklı materyallerin kaynağını incelemek için en uygun konumda bulunuyor; sanki ayın iç katmanlarından gelen maddeler için doğal bir çekirdeğin sondajı yapılmadan elde edilmiş bir örnek oluşturmaktadır. Bu yönelim, bölgenin bilinen dinamiklerini daha derinlemesine açıklama imkanı sunuyor.
İlk yüzey katmanlarında eski bir magma okyanusunun izleri hâlâ duruyor. Soğuyan bu ivmeli tabakalar, ağır mineraller mantoya çökerken hafif mineraller yüzey kabuğunu oluşturdu. Ancak bazı elementler, sıvı magma hâlindeyken yoğunlaştı ve potasyum ile nadir toprak elementleri ile fosforu içerdi; bu birleşim bilim dünyasında KREEP olarak adlandırılıyor. KREEP laminasının Ay’ın yalnızca Dünya’ya bakan yüzünde yoğunlaştığı yönündeki uzun süredir görülen merak, yeni verilerle açıklık kazanıyor.
Buna göre, uzak taraf kabuğunun kalınlaşması magmanın yakın yüzeye doğru sıkışmasına neden oluyor. Bu süreçte Güney Kutbu–Aitken havzası oluşuyor ve KREEP açısından zengin katmanların sınırında bir etkileşim görülüyor. Havzanın batısında yüksek oranda toryum bulunduğu saptanırken doğu tarafında bu element neredeyse hiç tespit edilmiyor. Bu asimetri, çarpmanın Ay kabuğunun derinliklerinde farklı katmanlara ulaşabildiğini net şekilde gösteriyor.
Artemis astronotları bu bölgeden örnekler toplayarak Dünya’ya döndüğünde, Ay’ın iç yapısı ve jeolojik evrimi hakkında daha önce ulaşılması güç veriler elde edecekler. Bu kayalar, Ay’ın eriyik küre halinden bugünkü iki yüzlü yapısına nasıl dönüştüğünü aydınlatma potansiyeli taşıyor.
News
