Deprem Sonrası Deprem Vergilerinin Tarihçesi ve Kullanımı
1999 yılındaki yıkıcı depremin ardından, afetin yaralarını sarmak amacıyla devlet tarafından yeni bir vergi düzenlemesi gerçekleştirildi. Bu düzenleme kapsamında, “deprem vergisi” adıyla bilinen ve halktan toplanan Özel İletişim Vergisi (ÖİV) uygulamaya kondu. Başlangıçta geçici olarak çıkarılan bu vergi, zamanla Türkiye’nin deprem hazırlık ve afet yönetimi stratejisinin önemli bir parçası haline geldi. Amaç, toplanan bu kaynaklarla hem depremin yıkıcı etkilerini hafifletmek hem de yeni binaların inşası ve mevcut yapıların güçlendirilmesini sağlamaktı.
Ancak, 2004 yılında AKP hükümeti tarafından bu verginin süresi uzatıldı ve kalıcı hale getirildi. Bu tarihten itibaren, toplanan fonlar esas amacı dışında kullanılmaya başlandı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yaptığı açıklamada, “o paraların yol oldu” diyerek, halktan toplanan bu paraların aslında deprem hazırlıklarına değil, bütçe harcamalarına yönlendirildiğini itiraf etti. SÖZCÜ gazetesi, 2000 yılından itibaren ÖİV adı altında halktan toplanan toplam deprem vergilerini detaylı şekilde inceliyor.
Halktan Toplanan Toplam Deprem Vergisi Miktarları ve Değeri
Resmi devlet bütçe verilerine göre, 2000 yılından 2025 yılının Mart ayı sonuna kadar geçen 25 yılı aşkın sürede, vatandaşlardan toplam 144 milyar 911 milyon lira civarında deprem vergisi toplandı. Bu miktarın dolar karşılığı ise, ortalama kur dikkate alındığında yaklaşık 40 milyar 72 milyon dolar seviyesindedir. Güncel değeriyle ise, toplanan toplam para miktarı yaklaşık 1 trilyon 535 milyar lira seviyesine ulaşmıştır.
Verginin Amacı Dışına Kullanımı ve Lüks Harcamalar
Başlangıçta afetlere hazırlık amacıyla çıkarılan bu vergi, ne yazık ki zaman içerisinde bütçe ve lüks harcamalara kaynak aktarımında kullanıldı. Hükümet, bu fonları lüks seyahatler, makam araçları, makam odalarının donanımı gibi birçok alanda harcadı. 2021 yılında ise, yasa değiştirildi ve ÖİV oranı yüzde 7.5’ten yüzde 10’a yükseltildi. Ancak, artan oranlara rağmen, toplanan bu vergi yine de deprem öncesi hedeflenen amaçlar için kullanılmadı.
Başlangıçta sadece bir yıl geçerli olması planlanan vergi, 2000 yılının sonunda uzatılarak 2003’e kadar sürdü. Ardından, 2004 yılında kalıcı hale getirildi. Bu vergi, cep ve sabit telefonlar, internet hizmetleri, dijital ve kablolu TV gibi iletişim alanlarından alınmaya devam ediyor.
Her Depremde Yeni Ek Vergiler ve Toplanan Miktarlar
Depremler artık sadece maddi kayıplarla sınırlı kalmayıp, hükümetin halktan yeni ek vergiler talep etmesine de sebep oluyor. En son, 11 ili etkileyen Kahramanmaraş depreminin ardından, hükümet halktan ek gelirler toplamak amacıyla çeşitli vergi artışlarına gitti. 2023 yılında, Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) çıkarılarak, toplamda yaklaşık 35.6 milyar TL ek gelir elde edildi. Ayrıca, harçlara yüzde 50 oranında zam yapıldı ve Katma Değer Vergisi (KDV) oranları artırıldı. Kurumlar vergisinde ise, çeşitli istisnaların kaldırılmasıyla birlikte, 2023 ve 2024 yıllarında toplam 80 milyar TL civarında gelir sağlandı. Bunun yanı sıra, akaryakıt fiyatlarına ek ÖTV zammı yapılarak, afet sonrası bütçeye katkı sağlandı.
News
