SN 1181: Zombi Yıldızın Hikayesi
Bilim insanları, Kraliçe veya Koltuk (Cassiopeia) takımyıldızının yakınlarında, milattan sonra (MS) 1181’de patlayan bir süpernovanın kalıntıları üzerinde önemli bir keşif yaptı. Bu süpernova, gökyüzünde 6 ay boyunca Satürn kadar parlak görünerek, astronomik gözlemler açısından dikkat çekici bir olay olarak kaydedildi. CNN’in haberine göre, teleskobun icadından önceki dönemlere tarihlenen birkaç süpernovadan biri olan bu olay, Çin ve Japon tarihi kayıtlarında geçici bir yıldız olarak tanımlanmış ve “konuk yıldız” olarak anılmıştır.
Astronomlar, araştırmalarında, Dünya’dan yaklaşık 7 bin ışık yılı uzaklıkta bulunan süpernovanın ilk patlamasından günümüze kadar olan evrimini incelemek amacıyla gelişmiş bilgisayar modelleri oluşturdu. Araştırma ekibi, bu modelleri, hâlâ gözlemlenebilen dev gaz ve toz bulutu olan bulutsunun arşivdeki teleskop gözlemleriyle karşılaştırarak, “SN 1181” olarak adlandırılan süpernovanın nadir görülen “Tip Iax” türünde bir patlama olduğunu tespit etti. Bu tür patlamalar, iki beyaz cüce yıldızın çarpışması sonucu meydana geliyor.
Tip Iax Süpernovaları
“Tip Iax” süpernovaları, daha yaygın olarak bilinen “Tip Ia” süpernovalarına göre daha zayıf ve sönük özellikler gösteriyor. Bu tür patlamalardan geriye kalan, bir “zombi yıldız” oluyor. “SN 1181” süpernovası, patlamanın ardından, bu tür bir enerji yayılımının meydana geldiği ilk örneklerden biri olarak dikkat çekiyor. Tokyo Üniversitesinden astronomi doktora öğrencisi Takatoshi Ko, bu alanda yapılan çalışmalar sonucunda, halihazırda 20 ila 30 potansiyel “Tip Iax” süpernova adayı bulunduğunu ancak “SN 1181″in Samanyolu Galaksisi’ndeki tek örnek olduğunu vurguladı.
Araştırma, daha önce tespit edilen ancak sebepleri tam olarak anlaşılamayan yüksek hızlı yıldız rüzgarlarının, 20 yıl kadar önce başlamış olabileceğini ve bunun merkezdeki “zombi yıldızın” yüzeyinden kaynaklandığını da ortaya koydu. Ko, bilgisayar modelinin, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) XMM-Newton Uzay Teleskobu ve ABD Havacılık ve Uzay Ajansı (NASA) Chandra X-ışını Gözlemevi verileriyle tutarlı bir şekilde “SN 1181″in “Tip Iax” türü süpernova olduğunu gösterdiğini ifade etti.
Ko, oluşan bulutsuda birbirinden ayrı iki şok bölgesi bulunduğunu belirterek, ilk şok bölgesinin cüce yıldızların çarpışması sebebiyle oluşan süpernova dalgasından kaynaklandığını kaydetti. Yeni ortaya çıkan şok dalgasının, merkezdeki “zombi yıldızın” ilk patlamadan yüzyıllar sonra, son 20-30 yıllık bir süreçte yeniden yanmaya başladığını gösteriyor olabileceğini açıkladı.
Yeniden Alevlenen Zombi Yıldız
Ko, “‘SN 1181’in tamamlanmamış bir patlama olan Tip Iax süpernova olması nedeniyle, yıldızın yeniden alevlendiğini varsayıyoruz. Patlama sırasında püskürtülen maddeler, tamamen kaçamadı ve merkezdeki beyaz cücenin çekim alanında kaldı. Bu maddeler, yerçekimi etkisiyle beyaz cücenin üzerine birikerek onun yeniden alevlenmesine yol açmış olabilir.” şeklinde konuştu.
“SN 1181″in Samanyolu Galaksisi’ndeki konumunu belirleyen İngiltere’deki Manchester Üniversitesinde astrofizik profesörü Albert Zijlstra, 2021 yılında patlamanın oluşturduğu bulutsunun merkezinde, Dünya boyutlarında, nükleer yakıtını tüketmiş ve hızla dönen bir beyaz cüce tespit etti. Zijlstra, merkezdeki zombi yıldızın hidrojen ve helyum içermemesinin alışılmadık bir durum olduğunu belirterek, “SN 1181″in patlamadan çok, iki cüce yıldızın birleştiğine dair önemli bir kanıt sunduğunu ifade etti.
Bu araştırma, “The Astrophysical Journal” dergisinde yayımlandı.
News
