Thomas Midgley Jr.: İnovasyon ve Felaketin Sembolu
1920’li yıllarda kurşunlu benzini geliştiren ve daha sonra Freon adlı soğutucu gazın yaygınlaşmasına ön ayak olan Thomas Midgley Jr., hem iklim krizinin derinleşmesine hem de milyarlarca insanın sağlığının tehlikeye girmesine neden olan bir figür olarak tarihe geçti.
BENZİNE “TEL” KARIŞTIRDI
Midgley’in ilk büyük icadı, benzine tetraetil kurşun (TEL) karıştırarak oktan seviyesini yükseltmek üzerineydi. Bu yenilik, motor performansını artırmayı vaat ediyordu; ancak bu süreçte ortaya çıkan çevresel ve sağlık sorunları göz ardı ediliyordu. Kurşun, solunum ve sindirim yoluyla vücuda giriyor ve beyne kadar ulaşabiliyor, özellikle çocuklarda bilişsel gelişimi olumsuz yönde etkiliyordu. Araştırmalara göre, kurşunlu benzinin yaygın kullanımı sonucunda 170 milyondan fazla Amerikalı toplamda 824 IQ puanı kaybetti; bu da kişi başına yaklaşık 3 puanlık bir düşüş anlamına geliyordu. Bazı bireylerde ise bu kaybın 6 puanı aştığı tespit edilmiştir.
1996 YILINDA YASAKLANDI
Midgley, aynı verimi sağlayabilecek olan etanol karıştırma gibi alternatifleri bilmesine rağmen, TEL kullanmayı tercih etti. Bunun temel nedeni, etanol yerine TEL için patent alarak maddi kazanç sağlamaktı. 1924 yılında New Jersey’de yaşanan bir olayda, TEL ile doğrudan temas eden 5 işçi hayatını kaybetmişti; ancak dönemin sağlık raporları, “işçilerin korunması gerektiğini” savunarak ürünün satışına engel olmayı reddetti. Kurşunlu benzin, ancak 1996 yılında yasaklanabildi; ancak o zamandan beri etkileri hâlâ hissedilmektedir.
OZON TABAKASINA BÜYÜK ZARAR VERDİ
1920’lerin sonunda, klima ve buzdolaplarında kullanılan mevcut soğutucu bileşikler genellikle zehirli, patlayıcı ve yanıcıydı. Bu soruna çözüm arayan bir ekipte yer alan Midgley, “Freon” adı verilen maddeyi geliştirdi. Freon, kısa sürede büyük bir popülarite kazandı; ancak bu madde, ozon tabakasına ciddi zararlar veriyor ve güçlü bir sera gazı etkisi oluşturuyordu. 1987’de imzalanan Montreal Protokolü, bu tür zararlı gazların kullanımını ve üretimini sınırlamayı amaçladı. O dönemde Freon’un yerine daha az zararlı alternatifler geliştirilse de, verilen hasarın izleri hâlâ dünya genelinde gözlemlenmektedir.
51 YAŞINDA YATALAK KALDI
Thomas Midgley Jr., 1940 yılında 51 yaşındayken çocuk felci nedeniyle yatalak hale geldi. Kendi geliştirdiği bir makara düzeneğiyle yataktan kalkmaya çalışırken, iplerin boğazına dolanması sonucu 1944 yılında hayatını kaybetti. Ömrü boyunca ürettiği iki büyük icat, modern dünyanın kısa vadeli gelişimine önemli katkılarda bulunmuş olsa da, iklim krizinden insan sağlığına kadar pek çok sorunun temelini atmış oldu.
News
