Gürer, 2024–2025 dış ticaret verilerini irdeleyerek tropikal meyvelerin Türkiye’de üretiminin giderek yaygınlaştığını ancak halkın günlük giderlerini zorlayacak bir tabloyla karşı karşıya olduğumuzu dile getiriyor. Emekli maaşı ve asgari ücretle geçinmeye çalışırken bu ürünlere erişimin sınırlı kaldığını vurguluyor; bazı marketlerde özel reyonlar ve adet bazında satışlar dikkat çekiyor. İthalatın artması ise dış ticaret açığını büyütüyor ve yerli üretimi etkiliyor.
Emekli simite muhtaçken, tropikal meyveler mutlu bir azınlığın sofralarına ulaşıyor sözleriyle özetlenen düşünceler, üretici ile tüketici arasındaki farkı daha net ortaya koyuyor. Gürer, ithalatın artmasıyla döviz kaybının sürdüğünü ve yerli üretimin geliştirilmesi gerektiğini ifade ediyor. Ülke dışına yapılan satışlar kısa vadede gelir getirse de ithalat yoluyla yuvarlanan döviz akışı uzun vadede üreticilerin yatırımlarını sekteye uğratıyor.
Ananas üzerinde yapılan değerlendirmede, 2024 yılında taze veya kurutulmuş ürünlerin ihracatı 166 tonla sınırlı kalırken elde edilen gelir 229 bin 113 dolar oldu. Buna karşılık 28 bin 094 tonluk ithalat için yaklaşık 10 milyon 955 bin 405 dolar ödenmiş. 2025 yılında ihracat 208 tona yükselse de gelir sadece 233 bin 100 dolar olarak kaldı; ithalat ise 33 bin 429 tona ulaştı ve ödenen döviz 13 milyon 8 bin 411 dolara çıktı. Böylece ithalat miktarında yıllık bazda yaklaşık %19’luk bir artış gözlemlendi.
İthal Ürünler ve Üretici Sorunları
Kivi örneğinde, bölgesel üretimin artması rağmen ithalatın devam etmesi üreticiyi zorluyor. Bakanlık verilerine göre kivide 90 bin ton üretim bekleniyor; Karadeniz’de üretim artışı sürüyor. Ancak ithalat durmuyor. 2024 yılında 3 bin 361 ton kivi ithalatı için 1 milyon 463 bin dolar ödenirken, 2025 yılında ithalat 5 bin 356 tona yükseldi ve ödenen döviz 3 milyon 482 bin dolara çıktı. Bu dönemde ithalat miktarının %59, ödenen döviz miktarının ise %138 arttığı görülüyor. Yerli üretim potansiyeli mevcutken yapılan ithalat, üreticileri zor durumda bırakıyor.
Guava armudu, mango ve mangost grubunda da ihracat artışına rağmen ithalat hızla yükseliyor. 2024 yılında 236 tonluk ihracat karşılığı 3,35 milyon dolar elde edilirken 2 bin 744 ton ithalat için 4,5 milyon dolar ödendi. 2025’te ihracat %52 artarak 360 tona çıktı ve gelir 4,5 milyon dolar olarak kaydedildi; ancak ithalat %79 artışla 4 bin 912 tona ulaştı ve yaklaşık 8 milyon dolar döviz çıktı. Bu tablo, dış ticaret açığının derinleşmesini net biçimde ortaya koyuyor.
Avokado üzerinde benzer bir tablo gözlemleniyor: 2024’te 1.840 ton ihracat ile 2 milyon dolar gelir elde edilirken, 2025’te ihracat %62 düşerek 700 tona indi; gelir ise 981 bin dolara geriledi. Buna karşılık ithalat %85 artarak 19 bin 560 tona çıktı ve ödenen döviz 16 milyon doları aştı.
Hindistan Cevizi konusunda ise ithalat miktarı düşse de ödenen döviz artıyor. 2024’te 1.551 ton için yaklaşık 530 bin dolar ödenmişken, 2025’te ithalat 1.248 tona geriledi ancak döviz ödemesi 598 bin dolara yükseldi. Miktar azalsa da maliyetler artıyor; bu, maliyet-verimlilik dengesinin bozulduğunu gösteriyor.
News
