Mantar Enfeksiyonları ve Antimikrobiyal Direnç: Sessiz Bir Pandemi
Birçok araştırmacı, mantar enfeksiyonlarının ilaçlarımızın ötesine geçerek “sessiz bir pandemiye” yol açtığını vurguluyor. Bu durum, acil müdahale gerektiren bir sorun olarak öne çıkıyor. Birleşik Krallık’taki Manchester Üniversitesi’nden moleküler biyolog Norman van Rhijn, “Mantar patojenlerinin ve mantar ilacı direncinin tehditleri, küresel bir sorun olmasına rağmen tartışmalarda sıklıkla göz ardı ediliyor,” diye belirtmektedir.
Bu Eylül ayında, Birleşmiş Milletler, antibiyotik direncine dair önemli bir toplantıya ev sahipliği yapacak. New York City’de gerçekleştirilecek bu etkinlikte, dirençli bakteri, mantar, virüs ve parazitler üzerine kapsamlı tartışmalar yapılması planlanıyor. Bu toplantı öncesinde, van Rhijn ve uluslararası bir bilim insanı ekibi, hükümetlere, araştırma camiasına ve ilaç endüstrisine “sadece bakterilere odaklanmamaları” konusunda çağrıda bulunuyor.
The Lancet dergisinde yayımladıkları bir mektupta, mantar enfeksiyonlarının, antimikrobiyal direnci ele almak amacıyla yapılan pek çok girişimin dışında tutulduğunu ifade ediyorlar. Eğer acil bir dikkat ve eylem gösterilmezse, şu anda her yıl yaklaşık 6,5 milyon kişiyi etkileyen ve 3,8 milyon kişinin ölümüne neden olan bazı özellikle tehlikeli mantar enfeksiyonları daha da ciddi bir hale gelebilir. Van Rhijn ve meslektaşları, Çin, Hollanda, Avusturya, Avustralya, İspanya, Birleşik Krallık, Brezilya, ABD, Hindistan, Türkiye ve Uganda’daki çeşitli kurumlarda çalışan bilim insanlarıyla birlikte, “Son birkaç on yılda karşılaşılan birçok ilaç direnci sorunu, topluluklar ve hükümetler tarafından büyük ölçüde göz ardı edilen invaziv mantar hastalıklarından kaynaklanmıştır,” diye yazıyorlar.
2022 yılında Dünya Sağlık Örgütü, “mantar patojenlerini sistematik olarak önceliklendirmeye yönelik ilk küresel çaba” olan Mantar Öncelikli Patojen Listesi‘ni yayımladı. Bu listede insan sağlığı için en tehlikeli kabul edilen patojenler arasında Aspergillus fumigatus (küften kaynaklanan ve solunum sistemini enfekte eden), Candida (maya enfeksiyonlarına neden olabilen), Nakaseomyces glabratus (ürogenital traktı veya kan dolaşımını enfekte edebilen) ve Trichophyton indotineae (cildi, saçı ve tırnakları enfekte edebilen) yer alıyor.
Daha yaşlı bireyler veya bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler en yüksek risk altındadır. Mantarlar, bakterilere veya virüslere kıyasla daha karmaşık organizmalardır ve yapıları hayvanlara benzerlik gösterir. Bu durum, bilim insanlarının mantar hücrelerini diğer önemli hücrelere zarar vermeden hedef alabilecek ilaçlar geliştirmesini zorlaştırmakta ve bu ilaçların maliyetlerini artırmaktadır. Yazarlar, “Derin veya invaziv mantar enfeksiyonlarını tedavi etmek için yalnızca dört sistemik antifungal sınıfı mevcuttur ve mevcut sınıflara karşı direnç artık kural haline gelmiştir,” diye açıklıyor.
Son birkaç on yılda bazı umut verici yeni antifungal ilaçlar piyasaya sürülmüş olsa da, patojen ve ilaç arasındaki silahlanma yarışı, kısmen tarım kimyası endüstrisi tarafından hızlandırılmaktadır. Araştırmacılar, “Bu ilaçlar yıllar süren geliştirme ve klinik denemelerin ardından piyasaya çıkmadan önce, benzer etki mekanizmalarına sahip fungisitler tarım kimyası endüstrisi tarafından geliştirilmekte ve bu durum kritik öncelikli patojenler için çapraz dirençe yol açmaktadır,” diye vurguluyorlar. “Mantar ilacı koruması, gıda güvenliği açısından elzemdir. Soru şu: Gıda güvenliğini, mevcut ve gelecekteki dirençli mantar patojenlerini tedavi etme yeteneğiyle nasıl dengeleriz?”
Antibiyotikler için uzun uzun tartışılan bu ikilem, mantar ilaçları için henüz yeterince ele alınmamıştır. Van Rhijn ve ekibi, belirli antifungal ilaçların spesifik amaçlar için sınırlanmasını ve gıda güvenliği ile sağlık arasında uygun bir denge sağlamak için işbirliği içinde düzenlemeler yapılmasını önermektedir. Araştırmacılar, BM’nin bu Eylül’deki toplantısının “antimikrobiyal direnç konusunda organize ve çeşitli bir yaklaşım için bir başlangıç noktası” olması gerektiğini vurgulamaktadır. Hiçbir mikrop geride bırakılmamalıdır.
Bu çalışma, The Lancet dergisinde yayımlanmıştır.
News
